Language-specific Insights

Introduction to 1 Timothy (Christian Community Bible)

(The Catholic Christian Community Bible [first English edition 1997, other translations into Indonesian, Chinese, Cebuano, Chavacano, French, Ilonggo, Korean, Quechuan, Spanish, and Tagalog] “for the Christian Communities of the Third World” uses the following introduction.)

Cultural changes taking place in all areas of existence also affect the Church. In the beliefs and practices we have been taught, not all comes from Christ, and consequently, many things may change. There is nevertheless a risk of distorting authentic faith. Where then is the rule of faith, to which all our opinions must submit?

This problem already arose in the Church when in 64-67 A.D. Peter and Paul died as martyrs in Rome. The Church, especially in the West, no longer had these witnesses of Christ capable of proclaiming both his deeds and his words. It was as difficult for the Greeks to accept the Christian message as it was for the Jews, and even those of good will among the listeners understood the message—as we do today—through their own ways of thinking, distorting it in proportion to the prejudices of their time.

Then came an opportunity for people eager to discuss, to recount in a better way than did the apostles, even to say what they had not said, and some even took the liberty of teaching their own doctrine. How quickly the imitation of Christ could be replaced by theories and discourses on religion!

So it was that the successors of the apostles had to defend the doctrine they had received from them. At the same time they had to take care in the choice and in the formation of the ministers of the Church for these would have to keep the genuine message. Such are the concerns that we find in these letters to Timothy and Titus.

These letters of similar origin are entitled Paul’s letters. Both the form and content of these letters show that they are not from him. They must have been written in the pressure of circumstances we have just mentioned about 90-100 A.D. It was thought well to place this teaching of the Church under the authority of Paul and doubtless some more personal paragraphs written by him have been inserted: in several passages, we certainly find Paul’s counsels to Timothy and Titus or to other of his assistants.

These three letters of Timothy and Titus are called “pastoral letters” because they address Church shepherds. They truly deserve this name for still another reason that is not always perceived. They are addressed to Paul’s delegates who, although they did not enjoy the title of apostles, were like the itinerant ministers and had authority over the local churches. They are reminded of their missionary ideal for they had devoted their life to Christ and to preaching the Word. Yet at the same time they are ordered to watch over the Church local ministers. Whether they are bishops, elders or deacons, they were elected by the community and spent part of their time in leading and in teaching their brothers and sisters; they also celebrated the sacred sacraments of the Church, baptism, Eucharist and the anointing of the sick.

So we find here two kinds of ministries which complement one another to fulfill the pastoral duties. The first, of which Timothy and Titus are examples extends the mission of the apostles, follows the patterns of their consecrated life and enjoys apostolic authority. The second, trained themselves within the community which elected them. Today we would speak of lay ministers, for they go on belonging to their family and community, although they have been ordained by a laying on of hands and have been accepted or acknowledged by the apostolic authority. We shall strive to understand this complementarity because the subsequent evolution of Latin Church unified these very different ministries in the span of some centuries framing them into one hierarchical clergy. See on this point Num 4:1 and Heb 9:1. New Testament witnesses the different organizations of the early Church in the many cultural areas of Roman Empire. For a part it wanted to be and to remain the Church founded on the apostles, on the other hand, it took example of the Jewish communities with their elders. Afterwards the ministries would evolve or become fixed according to the needs and the social context.

Down below are the introductions in the Mandarin Chinese, Tagalog, Cebuano, and Spanish editions.

Translation: Mandarin Chinese

在每个生存空间发生的文化变革同样影响到教会，教导给我们的信条和惯例，并非全部来自基督，许多事情必须更改，但是有歪曲真正信仰的可能。那么，信仰的准则在哪里？我们的个人意见应服从什么？

早在公元64-67年，伯多禄和保禄殉难于罗马时，这些问题就已经出现在教会中。教会，尤其是西方教会，已经缺乏对基督的见证者，不再能重叙其作为和其言语。基督教的讯息无论对希腊人还是犹太人都显得难以接受，接受的人都以自己的想法来诠释，就像当今我们一些基督徒一样。部分信徒开始展开讨论，他们的口才比宗徒们的更好，甚至讲出宗徒们没有说过的。人们于是自由演讲和教授教义了。以对宗教的讨论来替代对基督的效法，人们在此事上做得总是快速！

宗徒的后继者们维护从宗徒传下来的教义，同时警醒于对教会内传播的信息的选择。我们可以在致弟茂德和弟铎书中发现这一忧虑。这三封信的出处是一样的，被视为保禄的手笔。虽然，信件的形式、内容都显示出信是在保禄殉难后才写的，大约在公元90-100年，受当时的具体情况所迫（上段提到的），所以人们以保禄的名义来呈现这些信，作为教会的教导，无疑的，其中有些片段是出自保禄的亲笔。我们将读到保禄给助手弟茂德和弟铎的许多建议。

这三封信被冠以“牧灵”的名称，因为它们是写给“灵魂的牧者”的。这些“牧者”是没有拥有“宗徒”头衔的巡回使者，他们是保禄的代表，在地方教会中具有权威。人们在要求他们做理想中的传教士（为基督和圣言贡献生命）的同时，还要求他们掌管好各地方教会。

于是，教会的结构由两种神职支撑起来。第一种：由弟茂德和弟铎为代表，继续宗徒们的使命：跟随他们的奉献生活。第二种：领导团体生活的神职，由团体成员选举产生，如：主教团、司牧长、执事等等，他们统领教友，主持圣祭。当时他们拥有的是平信徒神职，因为这些神职人员仍属于家庭和团体。

因此，我们要了解这一特殊的背景，知道如今的教会是经过许多世纪发展过来的，教士制和当时的必然存在区别。请参见户4:1希9:1。

Translation: Tagalog

Ang mga pagbabagong kultural na nagaganap sa lahat ng anyo ng buhay ay may kina-laman din sa simbahan. Hindi nagmula kay Kristo ang lahat ng mga kapaniwalaan at ka-ugaliang itinuturo sa atin, kaya maaaring baguhin ang maraming bagay. Gayunman, may panganib na itakwil natin kasama ng mga ito ang tunay na pananampalataya. Ano ang nakatakdang pananampalatayang dapat nating sundin?

Lumitaw na ang problemang ito sa naunang simbahan, nang mga taong 64-67, nang mamatay sina Pedro at Pablo sa Roma bilang mga martir para kay Kristo. Sapagkat wala na sa piling ng simbahan ang mga nagpapatotoo kay Kristo, ipinalagay ng ilan na higit nilang malayang ipangaral ang kanilang sariling doktrina. Wala nang mas madali pa kaysa palitan ang pagsunod kay Kristo ng mga talakayan at talumpatiang relihiyoso!

Sa gayon, kinailangang ipagtanggol ng mga humalili sa mga apostol ang doktrinang tinanggap nila mula sa mga ito, kasabay sa pagpili at pagbuo sa mga ministrong karapat-dapat. Ang mga bagay na ito ang tampok sa kabalisahang mapapansin sa mga kasalukuyang sulat kina Timoteo at Tito.

Ilang talata sa mga sulat na ito ang naglalaman ng mga payo ni Pablo sa kanyang mga katulong, sina Timoteo at Tito. Gayunman, matitiyak din na naragdagan iyon ng iba pang talata nang sumunod na mga panahon, maaaring noong 90 o 100 pagkasilang kay Kristo, at nasaklaw ng kapangyarihan ni Pablo ang pagtuturong ito ng unang Iglesya.

Ang tatlong sulat na ito kina Timoteo at Tito ay tinatawag na “pastoral” sapagkat patungkol sa mga “pastol ng kaluluwa”. Tungkol kay Timoteo, sangguniin ang Gawa 16:1 – kung paano siya nakatagpo ni Pablo. Sangguniin din ang 1 Corinto 16:10 at Filipos 2:19.

Translation: Cebuano

Mga Sulat nga Pastoral alang ni Timoteo ug Tito

Ang kausaban sa kultura sa katilingban makaapektar kaayo sa Simbahan. Daghang tulumanon ug tinoohan nga gitudlo wala maggikan ni Cristo busa, mahimong usbon. Hinuon, peligro ang paghimo ini, ang lunsayng pagtoo masagolan sa mga mining pagtulon-an. Unsay sumbanan sa pagtoo nga angay tang sundon?

Kining problemaha migula na sa unang simbahan dihang, sa mga tuig 64 ngadto sa 67, si Pedro ug Pablo gipatay sa Roma isip mga martir ni Cristo. Kay wala na may buhing saksi ni Cristo uban nila, may nagpatuyang sa pagtudlo sa kaugalingong doktrina. Ang pagsunod ni Cristo sayon rang gipulihan sa mga lantogi ug pakigpulong bahin sa tinoohan!

Mao nga ang mga sumusunod sa apostoles nanalipod sa mga pagtulon-an nga nadawat ug sa samang higayon, nanudlo ug nag-umol og mga alagad sumala sa gasa nga ilang nahuptan. Mao ni ang napakita sa mga sulat alang ni Timoteo ug Tito.

May pipila ka bahin ining mga sulata nga nagtambag sa mga kaabag ni Pablo, si Timoteo ug Tito. Apan may mga bahin sab nga gidugang sa ulahi nang panahon sa mga tuig 90 o 100 human ni Cristo, kanus-a ang pagtulon-an sa simbahan gibutang gihapon ubos sa ngalan ug awtoridad ni Pablo.

Kining tulo ka sulat alang ni Timoteo ug Tito gitawag og “Pastoral”, kay gipahinungod man sa mga magbalantay sa pagtoo. Bahin ni Timoteo, basaha ang Mga Buhat 16:1 naunsa siya paghimamat ni Pablo. Basaha sab ang 1 Cor 16:10 ug Fil 2:19.

Translation: Spanish

La elección de los ministros de las comunidades, así como sus deberes, ocupan un lugar importante en los capítulos 3 a 5.

La organización de la Iglesia se apoyaba entonces en dos tipos de ministerios. El primero, del cual Timoteo y Tito son los ejemplos, prolongaba la misión de los apóstoles y gozaba de la autoridad apostólica. Los otros estaban ligados a la comunidad que los había presentado para ejercer su cargo (véase He 6,1-6 y 1Tim 5,22). Ya sea que se llamaran epíscopos (supervisores), presbíteros (ancianos) o diáconos (encargados del servicio), esos ministros, que presidían las asambleas y la Eucaristía, seguían perteneciendo a su familia y a su comunidad.

Tenemos que hacer un esfuerzo para comprender esa complementariedad, habida cuenta de la evolución de la Iglesia latina que unificó en pocos siglos esos ministerios tan diferentes en el marco de un clero jerarquizado. Vemos aquí la primera forma de la organización de la Iglesia, la que tuvo derecho al sello de la inspiración divina. Véanse las notas de Heb 9,1.

La elección de los responsables de las Iglesias no es el único objetivo de esta carta. A lo largo de esas páginas se leerán orientaciones para la vida de las comunidades cristianas que deben aprender a perseverar; se insiste también en la fidelidad a la tradición de los apóstoles.

En el capítulo 2 se leen instrucciones para la asamblea cristiana, de las cuales algunas están muy ligadas a la sociedad de aquel tiempo. Habría por tanto que repensarlas si se quiere que sean Palabra de Dios para el día de hoy.

Introduction to Judges (Christian Community Bible)

(The Catholic Christian Community Bible [first English edition 1997, other translations into Indonesian, Chinese, Cebuano, Chavacano, French, Ilonggo, Korean, Quechuan, Spanish, and Tagalog] “for the Christian Communities of the Third World” uses the following introduction.)

Judges for us is a book of beautiful stories: Deborah, Gideon, Samson and Delilah, Jephthah and his daughter, and towards the end the woman cut into pieces and the priest who sets his own business with the idols of his patron. These narratives that were passed on as popular stories serve as imaged history of an epoch which, although important, is not well known. How were the nomadic Hebrews, who entered Palestine after Moses, able to settle down as simple tillers of the land? And how were they to maintain their identity as a people chosen by God?

The land of Canaan with its fertile plains was most attractive; as was its religion—close to nature where sexual liberty was calmly accepted. Foreign entrants to the country were quickly at home in their new environment. What would become of the intransigent religion of an invisible God? These were dark ages from every point of view, when one might conclude that the fire of Mt. Sinai was truly extinguished.

The liberators

What was to save the future for the tribes of Israel, was first of all, the aggressiveness of several among them (we have in mind the tribe of Ephraim whose feats are related in the book of Joshua); another factor was their being oftentimes at the mercy of plunderers and other nomads from the desert hoping to take their place. They remained faithful to Yahweh, having experienced on many occasions his saving intervention.

In their difficulties, the Israelites, unorganized and divided into rival camps, were to group themselves around the judges of tribes or around emerging born-leaders of the people, sometimes simple peasants but capable of achieving remarkable victories (see chapters 4 and 5).

These men are known in history as the “Shofetim,” a word that means both “chiefs” and “judges.” We must remember that in Hebrew culture and even in the Gospel, the word “to judge” also means “to govern” (Mt 19:28). For that reason those who may have never been members of a tribunal are called “judges.” Perhaps we should understand the word “judges” in another way: these persons were the instruments of God’s justice. The judges were not saints in the meaning we ordinarily give this word. Nevertheless Israel saw in them the saviors that God in his mercy was sending. To slay an enemy chief or kill the Philistines is no longer a religious act for us. If we keep in mind their time and their milieu, these persons had faith and were courageous amidst much cowardice. In awakening the passivity of their companions, they were preparing for a new phase of their history.

The coals under the ashes

The reading of the Book does not give us a very lofty idea of the moral and religious level of the Israelites of that time when the traditional framework of the family and the nomadic tribe was losing its value. Yet a profound renewal was underway. Two words showing this transformation enter the religious vocabulary: heritage and sanctuary.

Heritage: now nomads have their land. He have to see it as a gift from God, cultivate it, and they have to hand it down to their children. Their whole religion is going to be linked to the land that God has given to them and that they will keep as long as they remain faithful.

Sanctuary: the Israelites who never had a Temple in the desert discover the places of worship of the Canaanites. So, they too would get used to gather in places of worship where the Levites, the priests, keep the sacred traditions and the teaching of Moses.

The example of a period when everything is being rediscovered is very interesting to us at a time when the moral and religious structures that our parents experienced are collapsing. We may think that under the layer of the triumphant materialism, many things are developing, and that they are preparing the rebirth of a Christianity that is more aware of itself in an urbane, planetary, post-industrial and post-modern society.

Down below are the introductions in the Mandarin Chinese, Tagalog, Cebuano, and Spanish editions.

Translation: Mandarin Chinese

民长纪：引言

对我们而言，民长纪是一部充满美丽故事的书：德波辣、基德红、三松和德里拉、依弗大和他的女儿。在书的结尾，女人被砍成碎片，而司祭则解决了他的赞助人的偶像问题。这些都被当作通俗故事流传下来，成为一个虽为重要但不很为人所知的时代的假想历史。在梅瑟之后进入巴勒斯坦的希伯来游牧民族，是如何安于成为土地的耕种者的呢？他们又是怎样维持天主选民的身份的呢？

迦南这块土地和其肥沃的平原是最吸引人的；其宗教也同样吸引人：接近自然，默许性自由。来到这个国家的外国人很快就适应了新环境。不与他教妥协、信仰不可见天主的这个宗教该何去何从呢？无论从哪一个角度来看，这都是一个黑暗的时代，人们可以下断论：西乃山的火不折不扣地熄灭了。

解救者

拯救以色列支派未来的，首先是其中几个支派采取的进攻行动（如厄弗辣因支派，其功绩记录在若苏厄书中）；另外便是时常有受制于掠夺者和其他来自沙漠、希望取代他们地位的游牧民族的危险。他们始终忠于雅威，多次体验了他救赎的干预。

未经组织且分属于敌对阵营的以色列人，在困难的时候会围绕在支派的民长、或是民众中新兴的天生领袖的身边，有时候这些领袖只是纯朴的农夫，但是却能赢得大胜利（见第四章和第五章）。

这些人在历史上称为“民首”（Sofetim），这个词同时有“首领”和“民长”的意思。在希伯来文化中，在福音里，“审判”这个词，也有“统治”的意思（玛19:28）。因此，那些从来没有当过执事的人会被称为“民长”（Judge，另一义为法官）。也许我们还可以以别种方式来理解“民长”这个词：这些人是天主正义的工具。民长并不是我们所认为的圣人，以色列人却把他们视为天主以其悲悯派遣给他们的解救者。屠杀敌人的首领或培肋舍特人对我们而言，都算不上是宗教行为。但是如果我们考虑到他们所处的时代和环境，就可以看出这些人在那么多的懦夫当中，体现了信心和勇气，他们唤醒了兄弟姊妹的积极情绪，为历史的新纪元做了准备。

灰烬下面的煤

在读这部书的时候，我们不要以为以色列人有高尚的道德和宗教情操，因为当时家庭和游牧部落的传统结构正在丧失其价值。但是一项有深度的革新也正在开始。宗教词汇新增加了两个词：传统和圣所。

传统：牧民现在有了土地，他必须将此视为来自天主的恩赐，耕作并传给子孙。他的宗教与天主赐给他们的土地有关，天主会依其忠诚来保护这块土地。

圣所：以色列人未曾在迦南人敬拜的沙漠中有过圣殿。他们渐渐地也在肋未人和司祭保存神圣传统和梅瑟教诲的地方组织起来进行礼拜。对于我们这些生活在一个我们父母曾赖以为生的道德和宗教结构都已崩溃的时代中的人来说，一个凡事都必须重新发现的时代实在很有意思。在物质主义获胜之后，许多事情正在萌芽，为基督宗教的复兴做准备，在一个都市化的、迁移不定的后工业社会中，更能感受到这一点。

Translation: Tagalog

Isang aklat ng magagandang kuwento ang Mga Hukom para sa atin: sina Debora, Gideon, Samson, Delila, si Yefte at ang kanyang anak na babae, at huwag nating kalimutan sa huling bahagi ang babaeng pinagputol-putol, ang paring bumawi sa pamamagitan ng mga diyus diyusan ng kanyang tagapagtaguyod. Ang mga salaysay na ito na ipinasa bilang mga popular na kuwento ay nagsisilbing isinalarawang kasaysayan ng isang panahon na bagamat mahalaga ay hindi tanyag. Paano nanirahan bilang mga simpleng magsasaka ang mga lagalag na Hebreong pumasok sa Palestina pagkamatay ni Moises? At paano nila naingatan ang kanilang pag kakakilanlan bilang bayang hinirang ng Diyos? Talagang kaakit-akit ang mayayamang kapatagan ng lupain ng Kanaan; gayundin ang relihiyon nito - malapit sa kalikasan at panatag na tinatanggap ang kalayaang sekswal. Madaling nakibagay ang mga dayuhan sa kanilang bagong kapaligiran sa lupain. Anong nangyayari sa di nakikipagkompromisong relihiyon ng di-nakikitang Diyos? Panahon ito ng kadiliman kahit paano tingnan, na maipapalagay na ang apoy ng Bundok Sinai ay tuluyang namatay.

Ang mga Tagapagpalaya Ang nagliligtas sa kinabukasan ng mga tribu ng Israel, una sa lahat, ay ang pananalakay ng marami sa kanila (nasa isip natin ang tribu ng Efraim na ang mga kabayanihan nito ay isinasalaysay sa aklat ni Josue); ang isa pang dahilan ay ang panganib na malimit nilang hinaharap sa kamay ng mga mandarambong at iba pang mga lagalag mula sa disyerto na gustong umagaw sa kanilang puwesto. Nananatili silang tapat kay Yawe, sa pagdanas nila sa maraming pagkakataon ng kanyang pagliligtas.

Sa kanilang mga kahirapan, ang mga Israelitang di-organisado at nahahati sa magkakaribal na kampo, ay nagkakasama-sama sa pamumuno ng mga hukom ng mga tribu o ng mga lumilitaw na mga pinunong-likas ng bayan, mga simpleng magbubukid kung minsan pero may kakayahang umani ng malalaking tagumpay (tingnan ang mga kabanata 4 at 5).
Tinawag nilang Sofetim ang mga taong ito, salitang nangangahulugan ng pinuno at hukom.

Kaya nakagawian nang tawaging Mga Hukom ang mga pinunong ito na kailanma'y hindi naupo sa hukuman. Pero dapat sigurong intindihin ang salitang "hukom" sa ibang kahulugan: ang mga taong ito ang naging mga instrumento ng katarungan ng Diyos.

Translation: Cebuano

Sa nakapadayag na ang Diyos sa kaugalingon kang Moises sa Sinai, naghulagway ang Mga Maghuhukom og kalibotang dili kaayo masanagon. Ayohon ta nig basa aron madiskobrehan ang natagong himaya nga natisok dinhi. Human sa talagsaong kasinatian sa Exodo, ang Mga Maghuhukom nagtudlo nga ining kalibotana karon, dili masinati ang matuod nga kagawasan gawas kon makigbisog ta aron pag-angkon ini. Pagtulon-an ni sa atong kasinatian. Kay bisag nagdala nato si Cristo sa kalingkawasan, gikinahanglan gihapon ni sa pagtahan sa kaugalingon ug pagsakripisyo alang sa mithi nga atong gipakabililhon. Busa, bisag naangkon na sa atong katigulangan ang nasodnong kalingkawasan, gikinahanglan gihapon nga makigbisog ug andam tang mosakripisyo alang sa katungod nato sa pagpakabuhi.

Sa sinugdan ining basahona, milampos ang mga Israelita sa pag-angkon sa labing biniyaan nga kabungtoran sa Canaan ug maibogon silang naglantaw sa tabunok nga patag nga gipuy-an sa mga pagano. Bisan pa ini, sulod sa kapid-an ka siglo sa pagbinantay sa mga karnero, inanay silang nangahimo nga gagmayng mag-uuma sa nahimutangan nilang pinuy-anan. Nagkahulogan nig lawom nga kausabang katilingbanon; ug sama sa bisag unsang kausaban, mahitabo gyod nga mogula ang krisis sa bag-ong mga bili ug panglantaw.

Ang Mga Maghuhukom naghatag og espesyal nga gibug-aton sa tintasyon sa pagsimba og mga diosdios. Ang mga mag-uumang Kananeo may madahinong tinoohan nga nagsaulog sa mga pwersa sa kinabuhi ug maayong ani. Sa mga pangilin naghiusa sila ug nagbansay sa ritwal sa balaang panghilawas diin nangamuyo sila sa ilang mga dios, sa mga baal, nga panalanginan sila alang sa ulan ug abundang ani. Ining kasaulogana, lisod makadumili ang mga Israelita sa pag-apil sa paganong mga silingan.

Gawas pa, ang mga Israelita biktima sab sa lainlaing matang sa pagdaugdaog nga nakapasamot sa ilang pag-antos.

Ang mga Manluluwas

Ining kahimtanga sa mga Israelita isip katawhang nabahinbahin ug wala magkahugpong, may mitumaw nga mga pangulo sa taliwala nila nga kasagaran taga bukid. Sa pipila ka higayon nasinati nila ang daghang kadaogan (basaha ang mga ulohan 4 ngadto sa 5).

Naila sila nga Sofetim sa ato pa, mga pangulo o maghuhukom. Mahitabo nga may mga pangulo nga wala mangatungdanan sa husgado, apan gitawag og Maghuhukom. Apan kahatagan og laing kahulogan ang “maghuhukom”: mga dalan sila sa hustisya sa Diyos.

Ang mga Maghuhukom dili santos. Apan bisan pa ini, giila sila sa Israel nga mga manluluwas, gasa sa kaluoy ni Yahweh. Tinuod nga dili diyosnong buhat ang pagpatay sa pangulo sa kaaway o sa mga Pilisteo. Apan kon lantawon nato ang ilang palibot, nagpakita silag kaisog ug pagtoo taliwala sa katawhan diin naghari ang katalaw. Gisugdan nila ang laing yugto sa kasaysayan pinaagi sa pagbuntog sa nagpasulabing kahadlok sa ilang kaigsoonan.

Ang bayanihong mga buhat sa mga Maghuhukom malipayong gibalikbalik og handom sulod sa daghang katuigan, hangtod nga nahimong kasugiran. Apan, ang tagsulat nga naghiusa ining mga istoryaha sa usa ka basahon, nakamatngon sa kumon nga mga rason nga nakalangay sa kalingkawasan.

Nakamatikod siya ining han-aya sa mga hitabo:
– Ang mga Israelita mibiya ni Yahweh ug misimbag mga diosdios.
– Busa, gitugyan sila ni Yahweh sa mga kaaway.
– Ang mga Israelita miila sa ilang kasaypanan ug misangpit ni Yahweh.
– Unya, si Yahweh mituboy og manluluwas.

Apan sa naangkon na nila ang kadaogan ug human sa dyotayng kalinaw, malimot na pod sila sa ilang misyon. Ining kalibotana, dili makab-ot ang piho ug hingpit nga kalingkawasan.

Translation: Spanish

Los Jueces son para nosotros un libro de bellas historias: Débora, Gedeón, Sansón y Dalila, Jefté y su hija, sin olvidar al final a la mujer cortada en trozos ni al sacerdote que se aviva con los ídolos de su patrón. Pero estas historias transmitidas como relatos populares no hacen más que poner en imágenes la historia de una época tan importante como desconocida. ¿De qué manera los hebreos nómadas que entraron en Palestina después de Moisés se transformaron en un pueblo de pequeños agricultores? Y ¿cómo guardaron su identidad de pueblo elegido por Dios?

La tierra de Canaán, con sus fértiles praderas, lo tenía todo para seducir; lo mismo ocurría con sus religiones, cercanas a la naturaleza y donde la libertad sexual se expresaba con la mayor tranquilidad. Todos los pueblos que habían entrado allí se habían fundido con ella; ¿qué pasaría con la religión intransigente del Dios que no se ve? Fueron sin duda siglos oscuros desde cualquier punto de vista, en los cuales durante mucho tiempo se pudo pensar que el fuego del Sinaí se había extinguido.

Los libertadores

Lo que va a salvar el porvenir de las tribus de Israel será, por una parte, la agresividad de varias de ellas (pensemos en la tribu de Efraím cuyas campañas son narradas en el libro de Josué), y, por otra, el hecho de que con frecuencia estuvieron a merced de merodeadores y de otros nómadas venidos del desierto. Pero permanecieron fieles a Yavé porque en muchas ocasiones tuvieron la experiencia del Dios que salva.

En medio de sus dificultades, los israelitas, desorganizados y divididos en grupos rivales, se reagrupan alrededor de los “jueces” de tribus, o jefes innatos surgidos del pueblo, a veces campesinos que obtendrán grandes victorias (véanse Jue 4,1 y 5,1).

Esos hombres pasaron a la historia como los “sofetim”, una palabra que designa tanto a jefes como a jueces. Hay que saber que en la cultura hebrea, e incluso en el Evangelio, la palabra “juzgar” quiere decir también gobernar (Mt 19,28). De ahí que se llame jueces a hombres que no han tomado jamás parte en un tribunal.

Las brasas bajo la ceniza

La lectura del libro no nos da una idea muy elevada del nivel moral y religioso del Israel de aquel tiempo en que los marcos tradicionales de la familia y de la tribu nómada perdían su valor. Sin embargo se estaba gestando una renovación profunda. Dos palabras que muestran esa transformación: heredad y santuario, entran en el vocabulario religioso,.

– Heredad: el nómada tiene ahora una tierra. Deberá considerarla como un don de Dios, cultivarla y transmitirla a sus hijos. Toda su religión estará ligada a la tierra que Dios le ha dado y que conservará en la medida en que sea fiel.

– Santuario: los israelitas, que nunca tuvieron un templo en el desierto, descubren los lugares de culto de los cananeos. Se van, pues, a acostumbrar a agruparse también en lugares de culto en donde los levitas, los sacerdotes, guardan las tradiciones sagradas y las enseñanzas de Moisés.

Este ejemplo de un período en que se redescubre todo, está lleno de interés para nosotros en un tiempo en que se derrumban todas las estructuras morales y religiosas en que habían vivido nuestros padres. Podemos pensar que bajo la capa del materialismo triunfante están madurando muchas cosas que preparan el renacimiento de un cristianismo más consciente de sí mismo en una sociedad urbana, planetaria y postindustrial.

EL LIBRO DE LOS JUECES

Como los libros de Josué, de Samuel y de los Reyes, el libro de los Jueces es parte de la historia de espíritu profético redactada por los llamados “deuteronomistas”: ver la Introducción a Josué.

Al autor del libro se deben los dos primeros capítulos en que desarrolla su interpretación de los hechos que sucedieron durante los primeros tiempos de la penetración de los israelitas en Palestina. Luego ordenó una serie de historias en que cada tribu conservaba el recuerdo de sus héroes. Las juntó de tal forma que estos héroes aparecieran como los salvadores de todo Israel, y luego las puso como ejemplos de lo que quería enseñar: el pueblo no puede salvarse y vencer a sus enemigos si no demuestra su fidelidad a Yavé.

Es difícil encontrarle una estructura al libro de los Jueces. Se nota la diferencia entre los llamados pequeños jueces y los grandes jueces. Los primeros son jefes de clan cuya actuación desbordó los límites de su parentela y cuya autoridad fue reconocida por su tribu. Los grandes, en cambio, parecen haber sido personajes carismáticos que protagonizaron proezas militares en la lucha contra los propietarios del país o, al revés, contra los nuevos inmigrantes.

Introduction to Micah (Christian Community Bible)

(The Catholic Christian Community Bible [first English edition 1997, other translations into Indonesian, Chinese, Cebuano, Chavacano, French, Ilonggo, Korean, Quechuan, Spanish, and Tagalog] “for the Christian Communities of the Third World” uses the following introduction.)

Micah was Isaiah’s contemporary. He spoke about the same situation, and yet it is easy to see a striking contrast between the two: Micah, a man from the country; Isaiah, distinguished and learned.

Micah was from Moresheth, a village at the edge of the lowland through which all the armies of Assyria and Egypt passed. He was well acquainted with the suffering and the destruction of war and with the exploitation of the peasants as well. One day God called him and gave him strength, justice and courage to go and denounce Israel’s sins. He spoke in the name of a God whom no one loved and violently denounced the injustices which were practiced everywhere.

Some of the words which Micah addressed to Israel, whose ruin was imminent, were later modified to adapt them to the situation of Jerusalem and of the kingdom of Judah, when they were undergoing a similar crisis.

Down below are the introductions in the Mandarin Chinese, Tagalog, Cebuano, and Spanish editions.

Translation: Mandarin Chinese

米该亚和依撒意亚是同时代的人。他和依撒意亚提到相同的情况，但是这两个人是很容易分辨的：米该亚来自乡间，而依撒意亚则是有名望、有学问的。

米该亚是摩肋舍特人，这个村庄位于低地的边缘，这是亚述和埃及所有敌人的必经之地。他深知战争所造成的苦难和破坏，也了解农民们所受的剥削。有一天，天主召唤了他，赐给他力量、正义和勇气去揭发以色列的罪恶。他以人人敬而远之的天主之名发言，并大力地斥责随处可见的不公情形。和依撒意亚一样，在指责他所处的社会的同时，他也宣告了未来的耶路撒冷和犹大王国的情况，因为他们也面临了相似的危机。

Translation: Tagalog

Kapanahon ni Isaias si Mikeas. Nagsalita siya tungkol sa parehong mga sitwas¬yon, pero madali pa ring paghambingin ang dalawa: tagabukid si Mikeas at may pinag-aralan naman at kilala si Isaias.

Taga-Moreset si Mikeas, isang nayon sa may hangganan ng kapatagan na dinaraanan ng lahat ng hukbo ng Asiria at Ehipto. Alam niya ang mga paghihirap at mga pagkawasak na hatid ng digmaan, pati ang pagsasamantala sa mga magbubukid. Isang araw, tinawag siya ng Diyos at binigyan ng lakas, katarungan at tapang para simulang ilantad at tuligsain ang mga kasalanan ng Israel. Nagsalita siya sa ngalan ng Diyos na walang sinumang nagmamahal, at buong dahas na inilantad at binatikos ang ginagawang mga pang-aapi sa lahat ng lugar.

Ilan sa mga salitang sinabi ni Mikeas para sa Israel na nalalapit na ang pagkawasak, ang binago paglipas ng ilang panahon para iayon sa kalagayan ng Jerusalem at ng kaharian ng Juda nang ang mga ito ay nahaharap din sa katulad na krisis.

Translation: Cebuano

Si Mikeas katalirongan ni Isaias. Naghisgot siya sa susamang sitwasyon, apan dali ra sab nga mailhan ang kalainan sa duha: Si Mikeas gikan sa baryo; samtang si Isaias, inila ug maalamon nga tawo.

Si Mikeas gikan sa Moreset, balangay daplin sa kapatagan, diin ang kasundalohan sa Asiria ug Ehipto molabay. Sinati kaayo niya ang kalisod ug kadaot sa gubat, ug ang panglupig nga naangkon sa mga mag-uuma. Usa ana ka adlaw, ang Ginoo nagtawag niya ug gihatagan siyag kalig-on, hustisya, ug kaisog sa pag-adto ug pagpanghimaraot sa mga sala sa Israel. Nagsulti siya sa ngalan sa Ginoo, nga walay nahigugma, ug maisogon niyang gipanghimaraot ang mga inhustisya nga gibuhat bisag asa. Sama ni Isaias, diha sa pagpanghimaraot sa katilingban nga iyang gipuy-an, nagbalita siya sa kauswagan nga gitapigan sa Ginoo alang sa Jerusalem sa umaabot nga mga adlaw.

Ang ubang pulong ni Mikeas nga gipadayag sa Israel, kang kansang pagkabungkag umaabot na, gipangusab sa kadugayan aron pagpahaom ini sa situwasyon sa Jerusalem ug sa gingharian sa Juda, dihang miagi sab sila sa susamang krisis.

Translation: Spanish

Miqueas es exactamente contemporáneo de Isaías y habló respecto a las mismas situaciones. Era de Moreset, pueblo a orillas de la llanura por donde pasaban todos los ejércitos de Asiria o Egipto. Conocía los sufrimientos y destrucciones de la guerra y también la explotación del campesino. Un día Dios lo llamó y le dio «fuerza, justicia y valentía» para que fuera a denunciar los pecados de Israel. Habló en nombre de un Dios a quien nadie amaba y denunció con suma violencia las injusticias que se cometían por todas partes. Como Isaías, al condenar la sociedad en que vivía, anunció la prosperidad que Yavé reservaba a Jerusalén en tiempos futuros.

Algunas de las palabras que Miqueas dirigió al pueblo de Israel, cuya ruina era inminente, fueron más tarde modificadas para adaptarlas a la situación de Jerusalén y del Reino de Judá, cuando éstos pasaron por una crisis semejante.

Introduction to Jude (Christian Community Bible)

(The Catholic Christian Community Bible [first English edition 1997, other translations into Indonesian, Chinese, Cebuano, Chavacano, French, Ilonggo, Korean, Quechuan, Spanish, and Tagalog] “for the Christian Communities of the Third World” uses the following introduction.)

The Holy Spirit may have wanted to leave us the Letter of Jude so that we could appreciate the Gospels and other writings of the apostles better. We would have to be familiar with the literature of those days to know how complicated and incredible religious books were, both the books of the Jews and of the non-Jews. In comparison, the Gospels and Paul seem to belong to this century.

This letter, which is attributed to the apostle Jude Thaddeus, was written, in fact, about the end of the first century. It denounces the false teachers like those mentioned in the letters to Timothy and Titus.

Nevertheless, the comparisons and the examples, which are used, come from the Jewish books of the time. The Church had not yet defined which books were inspired by God and were part of the Scriptures. Besides the Old Testament, Christians used the religious literature of the Jews (for example, the Book of Enoch, the Testament of the Twelve Patriarchs, the Assumption of Moses). So there are many legends concerning ancient times, which we find in this letter. In this literary form, which seems rather antiquated to us, there is a strong call to preserve the integral faith of the apostles, which at the time was a serious concern of the Church. Therefore, a few years later, the author of second Peter copied part of this letter.

Down below are the introductions in the Mandarin Chinese, Tagalog, Cebuano, and Spanish editions.

Translation: Mandarin Chinese

圣神可能希望为我们留下犹达书，好让我们更好地欣赏福音和其祂宗徒的写作。我们应该熟悉当时的作品，了解宗教书籍是多么复杂和不可思议，不管是犹太人或信仰其祂宗教的人的宗教书籍都是如此。比较起来，福音书和保禄的作品似乎是属于本世纪的写作。

这封信被认为是宗徒犹达·达陡的作品，实际的写作时间大概是在公元第一世纪末。信中斥责假导师，与弟茂德和弟铎书中所提到的类似。

然而，其中的比喻和例子则是出自当时的犹太书籍。当时教会还没有决定哪些书是得到天主的启示，属于圣经的一部分。除了旧约之外，基督徒也使用犹太人的宗教文献（如哈诺客书、十二圣祖的遗嘱、梅瑟升天记）。因此，我们可以在这封信中看到许多古代的传说。从这种对我们来说似乎是相当古老的方式中，有一项强烈的呼吁；要保持宗徒的完整信仰，这是当时教会的最关切的问题。因此，几年后，伯多禄后书的作者抄袭了信中的一部分。

Translation: Tagalog

Maaaring nilayon ng Espiritu Santo na iwan sa atin ang Liham ni Judas upang higit nating hangaan ang mga Ebanghelyo at ang ibang sinulat ng mga apostol. Kailangang makilala sana natin ang panitikan nang kapanahunang iyon upang mabatid kung gaano kasalimuot at hindi kapani-paniwala ang mga aklat na relihiyoso, maging ang mga aklat ng mga Judio at ng mga pagano. Bilang paghahambing, masasabing kabilang sa siglong ito ang mga Ebanghelyo at si Pablo. Ang liham na ito ay sinasabing sinulat ni Judas Tadeo at ginawa, sa katotohanan, nang nagtatapos na ang unang siglo. Tinutuligsa niyon ang mga bulaang guro, na siya mismong binabanggit sa mga liham nina Timoteo at Tito.

Gayunman, ang mga paghahambing at halimbawa na ginamit ay hinango sa mga aklat na Judio nang panahong iyon. Hindi pa itinakda ng Iglesya kung alin sa mga aklat ang inspirado ng Diyos at naging bahagi ng Biblia. Bukod sa Lumang Tipan, ginamit ng mga Kristiyano ang panitikang relihiyoso ng mga Judio (halimbawa, ang Aklat ni Enoc, ang Testamento ng Labindalawang Patriyarka, ang Pag-akyat ni Moises), at marami pang leyenda na may kinalaman sa mga sinaunang panahon na makikita natin sa liham na ito. Sa anyo nito, na maaaring sinauna sa ating tingin, ay mayroong malakas na panawagan na panga¬lagaan ang kinakailangang pananampalataya ng mga apostol, na nang panahong iyon, ay isang taimtim na kaabalahan ng Iglesya. Kaya nga, nang sumunod na ilang taon, ang awtor ng 2 Pedro ay kinopya ang isang bahagi ng liham na ito.

Translation: Cebuano

Buot tingali ang Espiritu Santo nga mahibilin nato ang sulat ni Judas aron labaw tang makadayeg sa mga Ebanghelyo ug sa ubang sinulat sa apostoles. Kinahanglang masinati ta sa mga sinulat adtong panahona aron masayran ang kakuti ug dili katoohang mga relihiyosong libro, apil na ang mga libro sa mga Judio ug pagano. Agig pagtandi, ang mga Ebanghelyo ug ang kang Pablo daw nalakip sa atong panahon karon.

Kining maong sulat nga giingon nga ni Judas Tadeo, nasulat sa ulahing bahin sa unang siglo. Nagsalikway ni sa mga mining magtutudlo sama sa gihisgotan sa mga sulat alang ni Timoteo ug ni Tito.

Bisan pa ini, ang mga pagtandi ug pananglitan nga gigamit gikan sa mga libro sa mga Judio adtong panahona. Ang Simbahan wala pa makaklaro unsang mga libroha ang dinasig sa Diyos ug mahimong kabahin sa Biblia. Gawas sa Daang Kasabotan, ang Kristyanos migamit sa mga relihiyosong sinulat sa mga Judio (pananglitan ang libro ni Enoc, ang Kasabotan sa 12 ka Patriarka, ang pangagpas ni Moises). Busa, dunay daghan nga karaang istorya nga makita ining sulata. Sa iyang porma, nga daw karaan para nato, dunay makusganong tawag sa pagpabilin sa malangkobong pagtoo sa apostoles, ang gihatagag dakong pagtagad sa Simbahan adtong panahona. Busa, pipila ka tuig ang milabay, ang nagsulat sa ikaduhang sulat ni Pedro mikopya sa ubang bahin ining sulata.

Translation: Spanish

Judas, hermano de Santiago, responde verdaderamente al apóstol de ese nombre, pero nada indica que haya sido más bien hermano que hijo de Santiago (Lc 6,16; He 1,13). Tal vez el autor confundió a los Santiagos y a los Judas, porque hubo un Judas hermano de Simón, primo de Jesús, pero que no era el hermano de Santiago “hermano del Señor”. Sea como fuere, lo más probable es que ese nombre figurara en el encabezamiento de la carta con el fin de darle una autoridad apostólica a un escrito cuyo autor podría ser un desconocido. El principal argumento para pensar así es la calidad del estilo griego, que sería sorprendente en un galileo, pariente o apóstol de Jesús.

Esta carta bastante corta, de tono firme, por no decir agresivo, puede sorprendernos por los ejemplos que da de la justicia de Dios, siempre dispuesta a castigar los pecados graves contra el orden moral. Porque va a buscar tales ejemplos no sólo en las más antiguas tradiciones de la Biblia sino incluso en las imaginaciones de los apocalipsis judíos de ese tiempo. La Iglesia no había definido todavía cuáles eran los libros inspirados por Dios y, además del Antiguo Testamento, los cristianos del Oriente Medio utilizaban la literatura religiosa de los judíos (como el libro de Enoc, el Testamento de los doce patriarcas, la asunción de Moisés...). A eso se deben las numerosas leyendas que se encuentran en esta carta.

Para mejor entender el motivo de esta diatriba, hay que aceptar que desde el comienzo las comunidades cristianas no estaban compuestas sólo de santos. En un mundo en que hasta los violentos y los impuros hablaban un lenguaje religioso, algunas personas podían convertirse al cristianismo sin haber renunciado a sus deseos y malas acciones. Es muy difícil, por ejemplo, saber si los reproches que Santiago dirigía a los ricos sin conciencia iban dirigidos a cristianos o a ricos no convertidos que perseguían a los pobres de la comunidad.

No podemos pedir a esta carta altas consideraciones sobre el misterio cristiano, pero invita a ver cómo, incluso hoy, el demonio sabe hacer su trabajo hasta en las comunidades famosas por su fervor y en los medios más “eclesiásticos”.

La inmensa mayoría de los biblistas considera que esta carta de Judas, al igual que la segunda carta de Pedro, son propias de una época en que hacía años que había desaparecido la generación de los apóstoles y de sus auxiliares; de ahí que las ubiquen a fines del siglo primero. Piensan que esta fecha tardía explicaría por qué ambas cartas no fueron reconocidas inmediatamente por todas las Iglesias hasta el siglo tercero. También se pueden esgrimir otros tantos argumentos para ubicar ambas cartas mucho antes, en especial la carta de Judas, que pudo haber sido escrita en Siria entre los años 70 y 80.

two-edged sword

The Greek that is translated as “two-edged sword” in English is translated in Alekano as “like a knife that is sharp at its mouth and its back” (source: Larson 1998, p. 170) and in the German New Testament translation by Berger / Nord (publ. 1999) as “the sharpest knife.”

The now commonly-used English idiom “two-edged sword” (meaning something that offers both a good and bad consequence) was first coined in 1560 in the Geneva Bible. (Source: Crystal 2010, p. 279)

Other languages that use this phrase idiomatically, include:

  • Spanish: espada de doble filo
  • French: épée à double tranchant
  • German: zweischneidiges Schwert
  • Italian: spada a doppio taglio
  • Portuguese: espada de dois gumes
  • Russian: обоюдоострый меч (oboyudoostryy mech) or двуострый меч (dvuostryy mech)
  • Czech: dvojsečná zbraň
  • Polish: miecz obosieczny

See also sword.

Introduction to Esther (Christian Community Bible)

(The Catholic Christian Community Bible [first English edition 1997, other translations into Indonesian, Chinese, Cebuano, Chavacano, French, Ilonggo, Korean, Quechuan, Spanish, and Tagalog] “for the Christian Communities of the Third World” uses the following introduction.)

The Novel about Esther

The Book of Esther is a novel more real than many historical books. Even if the events are fictitious, they express the anguish, the resentment and the hopes which, for centuries, were those of the dispersed Jews. Fear of the pagans, contempt for those who do not know God; constant attempts to obtain the favor of the authorities; persistent pleas to God who cannot allow his people to disappear; hope for the day when they can take revenge on their enemies for the greater glory of God.

At a time when the gospel is not yet known, the Book of Esther emphasizes God’s fidelity to his word: the Jewish people had to survive until the final redemption of the world.

The Jews had the custom of exchanging presents and celebrating a feast during the time of Purim. The novel supports this custom and justifies the feast by relating the story of a persecution during which the Jews were saved this same day by the intervention of Esther and Mordecai. It is interesting to note that 2Mac 15:36 speaks of the day of Mordecai: there is certainly a connection between the Jewish victory and what is related in the Book of Esther.

As we see, the Book of Esther is very Jewish, but it is also relevant for the Christians of today, persecuted or barely tolerated in many places.

The Book of Esther

In the Greek Bible the Book of Esther includes important passages – the most beautiful – not found in the Hebrew Bible. Some believe that these sections were added in the Greek Bible. Others, however, think that the Greek text is closer to the primitive one, and that later some passages were taken out for the Hebrew Bible.

Down below are the introductions in the Mandarin Chinese, Tagalog, Cebuano, and Spanish editions.

Translation: Mandarin Chinese

关于艾斯德尔的小说

《艾斯德尔传》是一本比许多史书还要真实的小说。即使事件是虚构的，也表达了几百年来流离失所、遭受迫害的犹太人的慎怒、怨恨和希望。其中有对外邦人的畏惧，对不知天主者的鄙视，以及不断努力想要获得当权者的恩惠，对不让子民消失的天主的不断请求，期望有一天能对敌人报复，好为天主争得更大的光荣。

在福音还未被知晓的当时，艾斯德尔传强调了天主对自己的话的忠信，犹太人必须活下去，直到基督的来临。

犹太人在过普陵节的时候，有交换礼物、宴饮欢庆的习俗。故事说到这个习俗，而且还说到犹太人曾经受到迫害，但却在这一天，因艾斯德尔和摩尔德开而获救。有趣的是加15:36提到2摩尔德开节：犹太人的胜利和艾斯德尔传所叙述的之间必然有种关联。

我们可以看出，《艾斯德尔传》非常有犹太风格，对于今天在许多地方受到迫害或难容于人的基督徒而言，也是很有意思的。

引言

希腊文版的艾斯德尔传包括一些重要段落，也是最美丽的，但希伯来文版的圣经中则没有。有些人认为这些是希腊文版的圣经加上去的，有些人则认为希腊文版较接近原来的经文，后来，希伯来文圣经去掉了一些段落。我们把只有希腊文版才有的经文章节，用斜体数字表示出来。

Translation: Tagalog

Ang Nobela ni Ester

Mas makatotohanang nobela ang aklat ni Ester kaysa maraming aklat ng kasaysayan. Kung kathang-isip man ang mga pangyayari, nalalahad naman sa mga ito ang dalamhati, sama ng loob at pag-asa sa mga dantaong nagkawatak-watak at pinag-usig ang mga Judio. Pagkatakot sa mga pagano, paghamak sa mga di-nakakakilala sa Diyos, walang tigil na pagsisikap na mamabuti ng mga nasa kapangyarihan, walang humpay na pagsamo sa Diyos na hindi makapapayag na maglaho ang kanyang bayan, paghihintay sa araw ng paghihiganti sa kanilang mga kaaway para sa higit na luwalhati ng kanilang Diyos.

Sa panahong hindi pa nalalaman ang ebanghelyo, binibigyang-diin ng Aklat ni Ester ang katapatan ng Diyos sa kanyang salita: kailangang manatili ang sambayanang Judio hanggang sa pagdating ni Jesus.

May kaugalian ang mga Judio na magregalo at magpiyesta sa mga araw ng Purim. Sa kaugaliang ito nakaugat ang nobela at binibigyang-katwiran nito ang piyestang ito sa pagsa-salaysay sa pag-uusig na naligtasan ng mga Judio, salamat sa pamamagitan nina Ester at Mardokeo nang araw ring iyon. Pansinin natin ang pagtukoy ng 2Mac 15:36 sa araw ni Mardokeo; talagang may kaugnayan ang tagumpay ng mga Judio at ang isinasalaysay sa Aklat ni Ester.

Makikita nating bagamat napaka-Judio ng Aklat ni Ester, makabuluhan pa rin ito sa mga Kristiyano ngayon na inuusig at halos di-pinahihintulutan sa maraming lugar.

Translation: Cebuano

Ang Nobela Mahitungod ni Ester

Ang Ester mubong nobela nga mas makasaysayanon pa kay sa ubang basahon sa kasaysayan sa Biblia. Kon naay mga hitabo dinhi nga minugna, nagpadayg lang ni sa kasakitan, sa mga kayugot ug paglaom nga sulod sa kapid-an ka siglo, gisagubang sa nagkatibulaag ug gilutos nga mga Judio. Ang kahadlok sa mga pagano; ang pagtamay sa wala makailag Diyos; ang way puas nga paningkamot nga mahatagag pabor sa awtoridad, ang makanunayong pagpangamuyo sa Diyos, nga dili makatugot nga mawala ang iyang katawhan; ang pagpaabot sa adlaw nga mapanimaslan nila ang ilang mga kaaway alang sa dugang himaya sa Diyos.

Kining tanan makapaikag sa kristyanos karon nga gilutos o gilisudlisod sa daghang kagamhanan. Apan dunay laing pagtulun-an nga napalutaw sa istorya ni Ester: kinahanglan nga maluwas ang mga Judio, bisag unsang kakuyaw ang ilang giatubang kay kon mawala ang mga Judio, mawala sab ang paglaom sa Mesiyas nga dugay na nilang gipaabot.

Dunay batasan sa mga Judio pagpadalag mga gasa ug pagsaulog sa pangilin atol sa mga adlaw sa Purim. Gigamit sa istorya kining maong batasan ug pangilin pinaagi sa pagsaysay sa panglutos diin naluwas ang mga Judio. Salamat sa pagpangilabot ni Ester ug ni Mardokeo sa maong adlaw.

Ang Basahon ni Ester

Daghang mga teksto sa basahon ni Ester dili mabasa sa Hebreo nga Biblia. Ang uban nagtoo nga kining bahina gidugang sa Griyego nga Biblia. Gitoohan sa ubang mga batid nga kining Griyego nga basahon maoy mas tukma sa karaang sinulat ug nga sa kadugayan ang ubang teksto gikutlo alang sa Hebreo nga Biblia.

Ang griyego nga mga teksto ining basahona gisulat sa italics.

Translation: Spanish

El libro de Ester es una novela más verdadera que muchos libros de historia. Pues si bien se cuentan acontecimientos ficticios, en ellos se expresan las angustias, los rencores y las esperanzas de los judíos dispersos y a veces perseguidos. Miedo a los paganos, juicio crítico sobre las locuras de los que no conocen a Dios; esfuerzo constante para conciliarse el favor de las autoridades; súplicas a Dios, que no puede permitir que desaparezca su pueblo; solidaridad estrecha con sus hermanos de raza; espera del día en que puedan vengarse de sus enemigos para mayor gloria de su Dios.

En ese contexto humano en donde no había entrado todavía el Evangelio, el libro de Ester pone de relieve la fidelidad de Dios a su palabra: el pueblo judío tenía que sobrevivir para que se realizara el plan de Dios sobre la humanidad.

Las dos versiones de Ester

No se sabe mucho sobre el origen de este libro. Los acontecimientos de que habla se situarían exactamente en el 483, bajo el reinado del emperador persa Jerjes, pero es cierto que el autor no presenta un trabajo histórico; se debe pensar, sin embargo, que, a pesar de la actitud muy tolerante de las autoridades persas, se conservaba el recuerdo de unos momentos difíciles.

Existía entre los judíos una costumbre de enviarse regalos y de celebrar una fiesta en los días de Purim. La novela toma pie de esta costumbre y justifica esta fiesta contando una persecución en que los judíos fueron salvados gracias a la intervención de Ester y de Mardoqueo, ese mismo día. En la realidad, esta fiesta era muy anterior a los acontecimientos narrados aquí, pues era el año nuevo de los Persas.

Originalmente el libro de Ester era, en la Biblia hebrea, un relato profano, y se ajustaba de tal manera a la fiesta popular que no contenía ni oraciones ni alusión alguna a las promesas de la Biblia: ni siquiera se nombraba a Dios.

Cuando el libro fue introducido en la Biblia griega de los Setenta, el traductor insertó en él algunas páginas magníficas y profundamente religiosas, junto con el “sueño de Mardoqueo”, al inicio y al final del libro, que situaba el alcance del drama en el contexto de la vocación de Israel. En el año 95 de nuestra era, al fijar la comunidad judia el canon de sus libros sagrados, conservó únicamente la versión primitiva. La Iglesia, en cambio, ha reconocido como libro inspirado la versión griega.

Ponemos en itálica los párrafos que son propios del griego. Esas páginas figuran a veces al final del libro hebreo y forman los capítulos 11 a 15. También se puede, como lo hemos hecho nosotros, insertarlas en su lugar correspondiente en el cuerpo del texto.

Introduction to Acts (Christian Community Bible)

(The Catholic Christian Community Bible [first English edition 1997, other translations into Indonesian, Chinese, Cebuano, Chavacano, French, Ilonggo, Korean, Quechuan, Spanish, and Tagalog] “for the Christian Communities of the Third World” uses the following introduction.)

During the three years of public life, Jesus set down the foundations of the Church: he gathered his first disciples and associated them with his mission (Mk 3:13-16). He put Peter in charge of the community (Mt 16:18) and made him the guardian of the faith (Lk 22:31) within the new People of God. He made the twelve apostles and the disciples a community of witnesses (Jn 15:16) and promised them the gift of the Spirit who would help them come to know the fullness of the Light which Jesus came to bring into the world (Jn 16:13).

Now, the Lord is risen, and from the pierced side of Jesus, a new people, a new world is born, like the child coming to life in the blood and water flowing from its mother’s womb (Jn 19:34). This gospel community, enlightened by the word of Jesus, enlivened by his Spirit, sets out to announce God’s marvelous deeds to the ends of the earth and to gather together in unity, the scattered children of God (Jn 11:52).

Two great giants stand out in this evangelization: Peter and Paul. Peter will devote himself in particular to the evangelization of the Jews, while Paul will become the apostle to the Gentiles (Gal 2:7-8).

Luke, the author of the third gospel, writes about this nascent Church in the book of the Acts of the Apostles, which was probably first called Acts of Apostles. If, as in the case of the gospels, earlier accounts of the Acts existed which Luke would have drawn upon to write his text, the harmony achieved in editing these various texts is indeed remarkable since it is very difficult to identify these different texts today.

Certain scholars believe that at the outset the Acts of the Apostles and the third gospel were one and the same text that was only divided up later. One point is certain, however: by the beginning of the second century, the Acts of the Apostles were already a separate text. However, the testimony concerning the beginnings of the Church has come down to us in two different forms: the “current text,” coinciding with the majority of ancient manuscripts of Syrian and Egyptian origin, and the said “Western text,” which is longer and where the disputes between the Jews and the first Christians are more in evidence.

The Book of the Acts does not follow a rigorous outline. One can, however, pick out some clear-cut divisions in the text which allow us to glimpse Luke’s project. Without focusing exclusively on Peter and Paul, Luke devoted the greater part of his work to them. In spite of many exceptions, Peter dominates the first twelve chapters, while Paul dominates the second part of the book.

From the geographical point of view, one can notice that the Acts bring us from Jerusalem, through Judea and Samaria, to Rome, thus following the mission to which Jesus appointed his apostles on ascension day (Acts 1:8). In the first seven chapters we are in Jerusalem, then in chapter 8 and those following, we see – of course, with some exceptions – the Church taking root in Judea, in Samaria and along the coastal plain; from chapter 13 onwards, we accompany Paul to Asia Minor and to Greece and finally, in chapter 28, to Rome, to the Palace of the Emperor, that is to say, to the heart of the pagan world.

There, the Book of the Acts ends abruptly, as if Luke, like the runner whose job is to accompany the Good News of salvation as it is spreading out from Jerusalem to the ends of the earth, has achieved his goal and thus fulfilled his contract. This in itself is sufficient to remind us that the Acts, no more than the gospels, do not pretend to be a biography of Peter and Paul, or a detailed history of the early Church, but a testimony to the work of the Holy Spirit.

Indeed, the Holy Spirit is the veritable actor in the birth of the Church: this is the reason why many commentators, ever since the first Christian centuries, have not hesitated to call this book “The Gospel of the Holy Spirit.” With only slight modification we could use here the words of John in Jn 20:3: “The Spirit has accomplished many other signs which have not been written of in this book. These have been recorded so that you may believe that the Spirit is at work in the Church of Jesus Christ.”

Luke’s intention in the Acts is to highlight, in particular through the diverse preaching of Peter and Paul, how the mystery of Christ and of the Church has been announced and prepared for in the Old Testament, but also how this double mystery — Christ and the Church — fulfills the Old Testament.

In this perspective, Luke readily highlights the parallels between Jesus and his Church, and also between the people of the Old Testament and the Church: by way of example, let us mention the parallels between the death of Stephen and that of Christ, between the journey to Jerusalem of Paul and that of Christ, but also the opposition between the Tower of Babel and Pentecost.

Continuing in this same line of inquiry, Jerusalem constantly flows from the pen of Luke, (58 times). As he has done in his gospel, where the Holy City is mentioned 30 times, Luke points to Jerusalem as the place where salvation is accomplished and from where the Good News is to be taken to all nations.

Down below are the introductions in the Mandarin Chinese, Tagalog, Cebuano, and Spanish editions.

Translation: Mandarin Chinese

在三年的传教生活中，耶稣奠定了教会的基础：他召集了第一批门徒，以他的使命把他们联结在一起（谷3:13-16）。他立伯多禄掌管整个团体（玛16:18），并让他在天主的新子民中做信仰的守卫者（路22:13）。耶稣以十二宗徒和许多门徒组成的团体作见证（若15:16），许诺他们圣神的恩赐，帮助他们懂得他带到世上来的光明的完满性（若16:13）。

现在，主已升天，从耶稣被刺穿的肋旁，诞生了一群新的子民和一个新的世界，正如婴儿伴著血和水从母腹中出生一样（若19：34）。这个被耶稣之言启发、被圣神赋予活力的福音团体从此出发，遍走世界，宣扬天主的奇异事迹，将分散的天主儿女聚集于一体（若11：52）。

在教会这个“新以色列”中，有两位突出的巨将：伯多禄和保禄。伯多禄献身于向犹太人宣讲福音，而保禄则成为非犹太人的宗徒（迦2：7-8）。

路加，第三部福音书的作者，将这新生的教会记载在《宗徒大事录》一书中。如果像福音那样在撰写《宗徒大事录》前早已存在某些有关宗徒事迹的文献，而路加选取了其中一些来编写此书的话，那我们要说这项编辑工作实在了不起，因为此书充满和谐，文意连贯，毫无破绽。至今仍无法说此书有抄袭之嫌。

某些学者认为《宗徒大事录》的开头与第三部福音书是相连的，两者可合二为一，只是后来对其相同的内容有所划分。然而有一点是可以肯定的：公元二世纪初，《宗徒大事录》已经自成一书了，只是有关教会形成的证明以两种不同的方式流传下来：一是“通行版本”，与叙利亚和古埃及的大量古代手抄本一致；二是人们所说的“西方版本”，它比较长，而且其中犹太人和早期基督的争论相当明显。

《宗徒大事录》并没有按严密的架构撰写。但人们仍能从书中找到一些鲜明的个人看法，从而得以一瞥路加设计的规划。路加几乎把全部注意力集中在伯多禄和保禄身上，作品的绝大部分是对这两位宗徒的极力刻划。尽管有些其他插曲，伯多禄仍是前十二章的主角，后半本书中保禄则成为主人公。

从地理角度看，我们可以看出《宗徒大事录》把读者从耶路撒冷带出，经过犹太和撒玛利亚到达罗马，引出耶稣升天之日指令他的宗徒要完成的使命（宗1：8）。前七章的事发生在耶路撒冷，在第八章及以后的章节中，我们读到（当然除了一些例外）教会在犹大、撒玛利亚和沿海平原上扎下了根；从十三章起，我们伴随著保禄去小亚细亚和希腊；最后在二十八章时到达罗马，到了皇宫，即当时所谓异教世界的心脏。

《宗徒大事录》在那里突然停笔，好像路加是一个马拉松运动员，任务是陪伴救赎的福音，从耶路撒冷一直传播到世界的尽头。既然他已到达目的地，便意味著完成了合约。我们从这里足以认识到：《宗徒大事录》与福音书一样，并没有假托为伯多禄和保禄的个人传记，也非早期教会的详细史籍，而是对圣神工作的一个证明。

事实上，圣神才是教会诞生名副其实的行动者：这就是为什么自早期起，众多的评注者已毫不犹豫地称此书为“圣神的福音”。只需少许的更改，我们可引用若望的话来表述：“圣神完成了其他许多神迹，只是这些神迹并没都被记载在这本书中。凡被记载下来的无非是要你们相信圣神在耶稣基督的教会内工作。”

路加《宗徒大事录》中是想特别通过伯多禄和保禄各不相同的传道，来强调基督和教会的奥秘神迹是如何被宣传，又是如何被安排在旧约的预言中，连贯地也强调了这双重的奥秘是如何在以色列历史中具有意义了。

从这一观点出发，路加机敏地强调了耶稣和他的教会之间的对比，以及旧约子民和教会子民之间的对比：例如，斯德望和耶稣的死亡的对比；保禄和耶稣赴耶路撒冷的旅程的对比;保禄和约纳的海上行程的对比，甚至巴贝耳塔与圣神降临的对比也可作为例证。

再继续同样的探究，我们可发现“耶路撒冷”不时出现在路加笔下，前后共五十八次。就像他在福音书中共提到过三十次“圣城”一样，路加指出耶路撒冷是完成救赎的所在，是福音向全世界传扬的出发地。

Translation: Tagalog

Maliwanag na sinasabi sa atin ng Ebanghelyo na sa kabila ng pagpapahayag ni Jesus ng pagdating ng Paghahari ng Diyos sa kanyang maliit na bansa, binigyang-pansin din niya ang paghubog sa mga “apostol” o mga isinugo niya upang palaganapin ang mensahe sa buong daigdig dahil sila ang pundasyon ng kanyang Iglesya.

Ano ang nangyari mula sa mga apostol hanggang sa atin? Mangangailangan tayo ng maraming libro para maisalaysay ang buhay ng ating mga kapatid sa pananampalataya sa loob ng dalawampung dantaong pagpapatuloy ng Iglesyang itinatag ni Kristo. Huwag tayong magtaka na walang sigla ang maraming Kristiyano: ito ang kalagayan ng tao. Ang mga karanasan at mga gawa ng mga tunay na sumasampalataya, ang mga apostol at mga martir, ang talagang mahalaga sa atin. Ang Mga Gawa ng mga Apostol ang unang aklat na nagsasabi sa atin tungkol dito. Sinulat ito mismo ng ebanghelistang si Lucas. Dito sinasabi sa atin ni Lucas ang tungkol sa mga unang yugto ng Iglesya sa mga taong kasunod ng muling pagkabuhay ni Kristo.

Interesado rin tayo sa aklat ng Mga Gawa sa isa pang dahilan: sa kasalukuyang mga taon, nasasaksihan natin ang pagbagsak ng maraming istrukturang dahilan ng pagiging malaking-malaking institusyon ng Iglesya. At may kutob tayo na muli lamang magkakaroong-sigla ang napakalaking katawang ito sa pamamagitan ng pagyabong at pagdami ng mga tunay na pamayanang Kristiyano. Itinuturo mismo sa atin ng aklat ng Mga Gawa kung paanong lumitaw ang mga unang komunidad sa pamamagitan ng paggawa ng mga apostol at pagkilos ng Espiritu Santo.

Hindi nasaksihan ni Lucas ang simula dahil pagano pa siya noon at nakatira sa labas ng Palestina sa Antiokiya. Ngunit nang maging Kristiyano siya, sumama siya kay Pablo sa mga misyon nito mula sa taong 50. Kayat parang may dalawang bahagi ang aklat ng Mga Gawa. Sa unang bahagi, mga kabanata 1-15, tinipon ni Lucas ang lahat ng puwede niyang malaman tungkol sa unang dalawampung taon ng Iglesya. Sa ikalawang bahagi naman, mga kabanata 15-28, iniwan niya sa atin, higit sa lahat, ang ulat tungkol sa nakita niyang ginagawa ng kanyang gurong si Pablo. Nagtatapos ang aklat sa taong 62.

Translation: Cebuano

Ang Ebanghelyo tatawng nagsulti nga samtang gisangyaw ni Jesus ang pag-abot sa gingharian sa Diyos sa gamay niyang nasod, mas nabalaka siya sa pag-umol sa “apostoles”, ang iyang gipadala aron pagsangyaw sa mensahe sa tibuok kalibotan, kay silay mahimong sukaranan sa iyang simbahan.

Unsay nahitabo gikan sa panahon sa mga apostol hangtod karon? Nagkinahanglan tag daghang libro nga makaasoy sa kinabuhi sa kauban natong magtotoo sulod ining 20 ka siglo sa kinabuhi sa simbahan ni Cristo. Ang importanti ining kasaysayana dili ang pagkaalang-alang ra sa mga kristyanos: kondisyon ning tawhanon. Ang tinuod nga makapainteres nato mao ang kahibawo sa kasinatian ug binuhatan sa matuod nga magtotoo nga mga apostoles ug martir. Ang unang libro nga naghisgot nila mao ang mga Buhat, sinulat ni Lucas, ang ebanghelista. Si Lucas nag-asoy dinhi sa unang mga ang-ang nga giagian sa simbahan sa katuigan human sa pagkabanhaw ni Cristo.

Interesado pod ta sa Mga Buhat tungod sa laing rason: sa dili pa dugay atong nakita ang pagkawagtang sa daghang istruktora nga naghimo sa simbahan nga institusyong dako kaayo, ug nagtoo ta nga kining dakong buok makakuhag balik sa iyang kusog kon ang tinud-anayng kristohanong katilingban motubo ug molambo. Ang Mga Buhat nagtudlo nato sa insakto giunsa sa unang katilingban pagkatukod: pinaagi sa trabaho sa mga apostoles ug sa paglamdag sa Espiritu Santo.

Si Lucas wala makasaksi sa sinugdan sa simbahan, kay pagano man siya nga nagpuyo gawas sa Palestina, sa Antioquia. Apan human siya makabig, miuban siya sa mga misyon ni Pablo, gikan sa tuig 50. Busa, may duha ka bahin ang Buhat. Sa una, mga kapitulo 11-15, gipundok ni Lucas ang tanan nga iyang nahibaw-an mahitungod sa unang 20 ka tuig sa simbahan. Sa ikaduha, mga kapitulo 15-28 nag-asoy si Lucas sa espesyal nga paagi sa kalihokan sa iyang maestro, si Pablo. Ang libro nahuman sa tuig 62.

Translation: Spanish

Durante los tres años de la vida pública, Jesús puso las bases de su Iglesia: reunió a sus primeros discípulos y los asoció a su misión (Mc 3,13-16); constituyó a Pedro como responsable de la «comunión» (16,18) y guardián de la fe (Lc 22,31) en este nuevo pueblo de Dios; hizo de los Doce y los discípulos un pueblo de testigos (Jn 15,16) y les prometió el don del Espíritu que les descubriría la plenitud de esa luz que había venido a traer a la tierra (Jn 16,13).

Hoy el Señor ya está resucitado; un pueblo nuevo y un mundo nuevo ha nacido del costado abierto de Jesús, como el niño nacido en la sangre y el agua que se escurren del vientre de su madre (Jn 19,34). Iluminado por la palabra de Jesús y animado por su Espíritu, este pueblo se pone en camino para anunciar a todas las naciones las maravillas de Dios y para reunir en la unidad a los hijos dispersos (Jn 11,52).

En esta hazaña apostólica se destacarán dos grandes figuras: Pedro y Pablo. Pedro se dedicará en especial a la evangelización de los Judíos, Pablo será puesto aparte para anunciar la Buena Nueva de la salvación a los paganos (Gal 2,7- 8).

Lucas, autor del tercer Evangelio, dará testimonio de ese nacimiento de la Iglesia en el libro llamado Los Hechos de los Apóstoles, o probablemente en su origen Hechos de Apóstoles. Si existieron para esta obra, como para los Evangelios, relatos más antiguos que Lucas utilizó para redactar su texto, la armonización de esos diversos documentos fue hecha de una forma tan notable que hoy resulta muy difícil distinguirlos. Algunos especialistas piensan que en un principio Los Hechos de los Apóstoles formaban un mismo y único libro con el tercer Evangelio, y que habría sido dividido posteriormente. Sin embargo se da por seguro que desde principios del segundo siglo, Los Hechos de los Apóstoles aparecen como un texto independiente.

Este testimonio sobre el nacimiento de la Iglesia nos ha llegado bajo dos formas diferentes: el texto «corriente», representado por la mayoría de los manuscritos antiguos de origen sirio y egipcio, y el texto llamado «occidental», más largo y muy marcado por las querellas que enfrentaban a los judíos y a los primeros cristianos. Pero realidad las diferencias se notan tan sólo en un número bastante reducido de versículos.

El libro de Los Hechos parece que no se desarrolla según un plan riguroso, pero se pueden distinguir algunas grandes divisiones de la obra, en que se resalta el proyecto de Lucas. Ciertamente Lucas ha asignado la mejor parte a Pedro y a Pablo, pero no se refiere a ellos en exclusividad. A pesar de numerosas excepciones, la figura de Pedro domina en los doce primeros capítulos, y la de Pablo en la segunda parte de la obra.

En el plano geográfico se puede advertir que Los Hechos de los Apóstoles nos conducen desde Jerusalén, pasando por Judea y Samaría, hasta Roma, siguiendo así la misión que Jesús fijó a sus apóstoles el día de su Ascensión (Hech 1,8). Los siete primeros capítulos nos sitúan en Jerusalén, después, en los capítulos ocho y siguientes, y siempre dando lugar a las excepciones, nos presenta la Iglesia que se desarrolla en Judea, en Samaría y en la llanura costera. A partir del capítulo 13, nos trasladan con Pablo a Asia Menor y a Grecia, para situarnos en el capítulo 28 en Roma, en el tribunal del emperador, es decir, en el corazón mismo del mundo pagano. Ahí se detiene bruscamente el libro de Los Hechos como si Lucas, cual si fuera un corredor encargado de acompañar la irradiación de la Buena Nueva de Salvación desde Jerusalén a los confines de la tierra, hubiese alcanzado su objetivo y cumplido su contrato.

Basta esto para darnos a entender que los Los Hechos, como tampoco los Evangelios, no se presentan como una historia detallada de la Iglesia primitiva o una biografía de Pedro o Pablo, sino como un testimonio de la obra del Espíritu Santo.

En efecto, el Espíritu Santo es el verdadero «Hechor» del nacimiento de la Iglesia, por lo que muchos comentaristas, ya desde los primeros siglos cristianos, no han vacilado en llamar a este libro como «El Evangelio del Espíritu Santo». Se podrían retomar aquí, pero modificándolas, las palabras de Juan: «El Espíritu llevó a cabo muchos otros signos que no han sido mencionados en este libro, pero estos han sido puestos por escrito para que ustedes crean que el Espíritu está actuando en la Iglesia de Jesucristo».

En este libro de Los Hechos aparecen además otros rasgos importantes, y en primer lugar que la Iglesia está enraizada en la experiencia y en la tradición de la fe de Israel. Se manifiesta la misma convicción que ya encontramos en los Evangelios: «Jesús cumplió las Escrituras», es decir, llevó a su plenitud y transfiguró en su propia persona todas las realidades del Antiguo Testamento: la realeza de David, la predicación de los profetas, el Templo, el maná, el cordero, etc. etc.

En Los Hechos de los Apóstoles, a través de las diversas predicaciones de Pedro, y en particular de Pablo, Lucas se dedica a señalar cómo el misterio de Cristo y de la Iglesia fueron anunciados y preparados en el Antiguo Testamento, pero también e inseparablemente, cómo este doble misterio devuelve todo su sentido a la historia de Israel.

En esta perspectiva Lucas destaca expresamente los paralelos entre Jesús y su Igle sia, pero también entre el pueblo del Antiguo Testamento y la Iglesia; citemos, a manera de ejemplo, los paralelos entre la muerte de Esteban y la de Jesús, la subida de Pablo a Jerusalén y la de Jesús, o también el contraste entre la torre de Babel y Pentecostés.

Siempre en el mismo sentido, Jerusalén aparece a cada momento bajo la pluma de Lucas (58 veces). Tal como también lo hace en su Evangelio, donde la ciudad santa, a diferencia de los otros Evangelistas, es nombrada 30 veces, Lucas presenta a Jerusalén como el lugar donde se cumplió la salvación y de donde debe partir el anuncio de la Buena Nueva a todas las naciones.

Proverbs 1:1 - 7

The following is a back-translation of Proverbs 1-7 from the Spanish Traducción en Lenguaje Actual (publ. 2002, 2004):

1 These are the proverbs of Solomon, a son of David, Israel’s king.
2-4 It is their purpose
That you, young people,
May come to be wise,
May straighten up your behavior
And may also understand words
That are well thought and well said.
These proverbs serve as well
To teach those with no experience,
So they can take care of themselves,
And be just and honest in everything.
So they may show they are smart and knowledgeable,
And think over what they do.
5 Those of you who are wise and intelligent,
Listen to what I want to tell you.
You will thus become wiser
And will gain more experience.
6 You will thus be able to understand
The difference between a proverb,
An example, and a riddle.
7 Whoever wants to become wise
Must begin by obeying God.
But ignorant people
Don’t want to be corrected
Nor do they want to become wise.

Spanish text available here, translation by Alfredo Tepo in The Bible Translator 2001, p. 2016ff. .