耶稣以救世主的身份显现，他最先想救赎的是犹太人。他对他们讲论天国，于是他们了解：救主要来领导他们，亦如在生命中指引他们一样。耶稣不是不知道犹太人的盼望，但他引导他们朝向另一更广博深奥的使命：对他们而言，那才真是一种“福音”。

虽然对以色列人传教受挫，传教工作却在罗马帝国的领地上发展开来，福音也同时传给了罗马帝国内的希腊人，这些希腊人都成了保禄宗徒的听众。他们生活在稳固的社会结构下，并没像犹太人那般渴求解放。罗马帝国吸收容纳了被征服的民众，挫败了境内大小诸国原有的傲气和雄心，结果反留下了一片精神空白，正给予宗教热切成长的时机。这些有信仰热情的人，对所有触及“人”的事物都有兴趣，并想从众说纷纭的宗教理论中寻求挣脱命运之法。这时候就应该将解决人的冲突，赋予人生命的基督介绍给他们。

保禄在写给帝国首都－罗马的基督徒的信中，为饥渴慕义的希腊人提供了心灵之粮，同时并没有忽略犹太人。犹太人在罗马这个社群内为数众多。基督徒本来以为，凡是以色列人，都会分辨救主天主的来临，且终日怀此希望。但是当他们认清了大多数的同胞已弃绝了基督信仰后，他们才开始思考，该如何在天主面前重新定位？他们难道成了站在悠久救恩历史边缘的少数人吗？

罗马书的内容

罗马书的主要内容是有关基督徒圣召的冗长说明。保禄虽受了传统文化的熏陶，但他不从什么教义或神学理论着笔，而时常以自己的经验为例：他与复活的基督相遇；他为福音传播而历尽沧桑的奉献；受圣神恩赐的影响；以及不断与主耶稣心灵沟通的心得；这些都是他对信仰看法的基础。

保禄因受自身经验的影响，他视信仰之路为“皈依天主”，他以为“人是罪恶的奴隶”。我们希望挣脱罪的禁锢，但总缺乏领悟：只有信德能使我们皈依天主，分享天主的生命。要是不辨识这点，我们总会有意无意地来叛逆天主。

我们需要皈依于宗教信仰吗？保禄用令人吃惊的语气说：“皈依宗教得不到什么好处。若人们以为遵行教规就能成为‘好人’的话，正违背了那唯一能解救我们的原则。唯一得救之道在于相信天主的仁慈大爱，靠了这种坚定的信仰，我们才能得救。”

整部圣经所宣讲的就是“得救之恩”。但并不指生活在犹太宗教意识中的复合与完美，因为犹太人的宗教好像其他宗教，只成为人类历史上的一段而已；但耶稣的死完全成全了这一切。洗礼把我们带进复活基督的神秘世界：我们已在“基督内”，并且借他的圣神而生活。圣神的恩赐开启了新的纪元在新纪元里，一切按爱的法则而行事，使我们能成为天主的真正子女。

保禄又回到犹太人的问题上：对于天主应允以色列人一位救主，最后他们却不承认他，这样的以色列历史该怎么去理解呢？

保禄写信的年代大约在公元五十七或五十八年，地点可能是在格林多。在此之前，他只写信给他所清楚本身有困难的教会团体。而这封信则内容不同，他除了说到信仰意义和一般教友的信仰生活外，还特别强调不同的民族要彼此接纳。在罗马和帝国的其它地方，将犹太基督徒和其他民族的教友组成一个教会团体是不容易的。保禄很清楚这一点，但仍跟他们苦口婆心地讲道，宣讲连今天的我们都难以做到的“多元化”。

教会中的罗马书

谈论罗马书，必须指出此书在天主教和基督教（新教）中已占有且继续占有极重要的地位。对基督新教来说，马丁路德认为这部书坚定并深化了他的“宗教改革”。他对当时世俗化教会信德腐败的指责，不是没有道理的。当时十六世纪的西方人民的确像以色列人民，一出生即为教徒，且终生都得是。不论其文化背景有何不同，人人都以为借宗教仪式或善行，就能得救升天。

要慎重提醒大家：信德是皈依的中心，而这样的皈依是出于对天主爱的召唤的回应。这封信以“基督救主”为中心思想，这样可以让我们看到被传统和狂热摧毁的一个宗教还能有的前景。当时有信仰，但所能听到的就是道德或道德规条的教诲而已。当时也有天主圣言要念给所有的人听，于是这些人都满足地信任“神职人员”。故而路德激烈地批评教会，想使教会在朝向天主之前，回过头来看看自己：教会依附着政治，或是压抑体系，已封闭了自己的眼界。

在此书中，保禄以犹太人、法利塞人和直接被召叫为宗徒的经验，来定此书的基调。由此出发，他谈到罪恶、成义、天主的召叫、信德、救赎等问题。路德和他同时代的人，正是触碰到了这一困扰。他们代表了一群穷途末路的悲世者，被入地狱的威胁恐吓，而放大了罪的前景，终致成了“唯名论”的受害者。这种哲学认为事物本身没有好坏，只靠天主来宣判好或坏。因此，保禄所说关于犹太民族的命运安排，被他们诠释为个人上天堂或下地狱的宿命了。保禄提到天主，他要使我们成义，合于义：其实是指天主要在我们内重建新秩序，一个真实的秩序。但路德的理解却是：如果我们相信，天主就称我们为合于义的义人，尽管人实际上并没有内在的变化，成义和被称为义并不相同。被称为义是外在表面的说法。但我们人类受罪和圣宠之影响，本身难以自主，故而人类的前途就似乎化为个人的问题，乃系于天主之决定。那么我是真的自由吗？还是静待他的恩典赐予呢？若将保禄的言语仅以字面解释，就会归纳出原罪的论调，我们都将为原始父母的罪而永远付出代价。

新教友和天主教教友为此已经作了好几世纪的争论。即使今日回顾历史和争论肇因都很值得。若经常阅读保禄书信，特别是罗马书，我们就会发现对保禄而言，耶稣的“父亲”是一位真正的父亲，他极受爱戴。我们从保禄不断的灵修经验和他生活在“天主三位一体”中的经验，觉得他与圣若望的想法有极近之处。

我们不难从这篇书信中，再看到一幅圣奥斯定和路德都看到的“人类在基督内蒙救赎”的神秘之景象。但我们往往忽略了这篇书信所肯定的这种奥秘，以致于天主教徒太过强调教规和宗教活动等方面，而疏忽了对这世界重要的传福音使命。

Dumating si Jesus bilang Tagapagligtas, at una sa lahat, hangad niyang iligtas ang sambayanang Judio. Nangusap siya sa kanila tungkol sa Paghahari ng Diyos, at naintindihan nila ito bilang paghahari ng Diyos sa kanilang sambayanan tulad ng paghahari niya sa buhay ng bawat isa sa kanila. Pinahalagahan niya ang kanilang mga inaasam sa buhay at binigyang-direksyon ang mga ito upang ibilang ang lahat sa pagmamagandang-loob ng Diyos: ito ang mabuting balita para sa kanila.

Ngunit pagkalipas ng ilang taon, sa pagsisimula ng misyon sa mga lupaing nasasakupan ng imperyo ng Roma, kailangang ipangaral din ang Ebanghelyo bilang mabuting balita sa mga Griyego na silang mga tagapakinig ni Pablo. Matatag ang kaayusan ng kanilang lipunan kayat hindi sila gaya ng mga Judio na paglaya ang hangad. Sa pananakop ng imperyo ng Roma sa mga bayan, pinawi nito ang dangal at mga ambisyon ng maliliit pati na ng malalaking bansa. Lumikha ito ng guwang sa kalooban ng mga tao na siyang magbibigay-lugar sa relihiyon at paghahanap ng kahulugan sa buhay. Interesado sila sa anumang may kinalaman sa tao, at sa kung anu-anong mga doktrina at relihiyo’y naghahanap sila ng daan para matakasan ang guhit ng tadhana. Sa kanila kailangang ipahayag si Kristo na siyang lulutas sa mga kontradiksyon at magbibigay-buhay sa kanila.

Sa sulat na ito sa mga Kristiyano sa Roma na kapitolyo ng imperyo, layunin ni Pablo na sagutin ang mga alalahanin ng mga Griyego nang hindi kinakaligtaan ang mga Judio. Marami ang mga Judio sa komunidad sa Roma gaya ng sa lahat ng komunidad sa buong imperyo. At para sa mga sumampalataya kay Kristo, problema nila kung saan nila ilalagay ang sarili sa relasyon sa Diyos matapos tanggihan ng kanilang sambayanan ang pananampalatayang-Kristiyano. Hanggang noo’y kaisa sila sa pag-asa ng kanilang bayan, sa pag-aakalang makikilala ng buong Israel ang pagdating ng Diyos na Tagapaglitas. Ngunit ngayo’y napakaliit na grupo lamang sila sa dulo ng mahabang kasaysayan.

Paglalahad tungkol sa buhay-Kristiyano ang malaking bahagi ng sulat sa mga taga-Roma. At hindi lamang parang mahirap kundi talagang mahirap itong intindihin. May mababasa tayo ritong mga paliwanag at paggamit sa ilang teksto sa biblia na kalimita’y ipagtataka natin dahil may mga pagkakataong pamamaraan ng mga rabbi sa Jerusalem ang ginagamit ni Pablo para patunayan ang kanyang mga argumento. Pero hindi agad na nakikita ang layunin ng mga tekstong ito ni ang gustong patunayan ng mga ito. Ipaliliwanag natin ang mga talatang ito. Ngunit maaari ring makalito ang sulat na ito sa maraming babasa nito na hindi sanay ituring ang pananampalataya at buhay-Kristiyano bilang bunga ng kumbersyon sa sandaling madiskubre ninuman ang pagtawag at pagmamahal ng Diyos.

Hindi doktrina o teolohiya ang simula ni Pablo kundi sariling karanasan. Ang karanasan niya sa Kristong nabuhay, ang pagtawag at pagtatalaga sa kanya sa paglilingkod sa ebanghelyo at ang mahaba niyang karanasan sa buhay bilang apostol, ang mga kaloob ng Espiritung patuloy na gumagawa sa kanya, ang palagiang pakikipagbuklod kay Jesus na siyang Panginoon – sa mga ito nakaugat ang pananaw niya sa pananampalataya.

Kayat nagsasalita si Pablo tungkol sa pagliligtas ng Diyos na para bang hindi pansin ang magulong kalagayan ng Palestina kung saan katunggali ng nasyonalismo ng mga Judio ang mga Romano, at may kinalaman sa pulitika ang anumang adhikain sa relihiyon. Pagliligtas sa buong sangkatauhan ang pagliligtas ng Diyos ngunit sa puso ng mga tao ito nagkakatotoo; sa pagsagot natin sa panawagan ng Diyos nakasalalay ang lahat: may lakas ba tayo ng loob na manalig sa kanya?

Dahil mismo sa kanyang kasaysayan kaya inilalahad ni Pablo ang pagsampalataya bilang isang madulang kumbersyon. Alipin ni Kasalanan si Tao (mahalagang maintindihan natin kung ano ang gustong sabihin dito ni Pablo). Wala na siyang ano pang sagot na hinihintay kundi ang ating pagsampalataya, isang pananampalatayang magpapalaya sa atin.

Ito ang pagliligtas na ipinahahayag ng biblia ngunit hindi ito pagbabagong-anyo lamang o pagpapaging mas mabuti sa relihiyon ng mga Judio. Ipinapasok tayo ng ating binyag sa mahiwagang daigdig na walang iba kundi ang sa Kristong nabuhay: “nakay Kristo” na tayo at nabubuhay ayon sa kanyang Espiritu. Isang bagong panahon ang pinasisinayaan ng kaloob na Espiritu kung saan batas ng pag-ibig ang dahilan ng lahat para sa mga naging mga tunay na anak ng Diyos. Kayat babalikan ni Pablo ang pinoproblema ng mga Judio: paano iintindihin ang kasaysayang ito ng Israel na pinangakuan ng Diyos ng tagapagligtas gayong hindi naman nila siya kilala?

Ipinadala ni Pablo ang sulat na ito mga taong 57 o 58, at maaaring mula Corinto. Sa mga komunidad lamang na kilala niya nang personal siya sumusulat, at alam niya ang mga problema ng mga ito. Sa pagkakataong ito, gumagawa siya ng malawakang paglalahad ng pananampalataya, pagliligtas at buhay-Kristiyano. Ngunit sa ikalawang bahagi ng kanyang paglalahad sa pananampalataya, tinatalakay rin niya ang partikular na mga problema. Tulad sa iba pang bahagi ng imperyo, mahirap pagbuklurin sa isang pamayanan ang mga Judio at ang mga paganong nanampalataya. Alam ito ni Pablo at ipinahahayag niya sa kanila ang para sa ati’y napakahirap gawin: ang tanggapin ang ating mga pagkakaiba’t iba.

Ang Lugar sa Iglesya ng Sulat sa Mga Taga-Roma

Hindi natin puwedeng pag-usapan ang Sulat sa mga Taga-Roma nang hindi binabanggit ang lugar nito sa mga Iglesyang Protestante. Ipinapalagay ng marami na ito ang pinakasusi sa pag-intindi sa Bagong Tipan.

Sa katunaya’y napag-ibayo ni Luther ang Repormasyon dahil sa pagbibigay niya ng paliwanag sa sulat na ito. Hindi siya nagkamali nang makita niya rito ang paghatol sa nakatayo nang Iglesya na kung minsa’y makamundo at madalas na nababale-wala ang pananampalataya dahil sa mga kaugaliang wala namang kinalaman sa pananampalatayang nagliligtas. Naging tulad nga ng sambayanan ng Israel noon ang sambayanang Kristiyano ng Gitnang Panahon. Kristiyano sila dahil ipinanganak silang Kristiyano; sumasampalataya sila pero tulad ng sa alinmang kultura, naniniwala silang maliligtas dahil sa mga seremonya ng relihiyon at sa paggawa ng mabuti na langit ang kapalit. Kayat malaking bagay ang paalalahanan ang mga Kristiyanong ito noon na pananampalataya pala ang pinakasentro ng anumang kumbersyon na siyang pagtugon sa pagmamagandang-loob na tawag ng Diyos. Tanging ang Kristong Tagapagligtas lamang ang nasa sulat na ito, at sapat na ito para ilagay sa dapat kalagyan ang buong sistema ng relihiyon na pinabigat ng mga tradisyon at debosyon nang panahong iyon. Pananampalataya ang binibigyang-diin ng Repormasyon, samantalang sa loob ng Iglesya’y halos pangangaral lamang tungkol sa moralidad o listahan kaya ng mga paglabag dito ang kanilang naririnig. Ipinaabot nito ang Salita ng Diyos sa lahat ng binyagan na noo’y mga “taong-Simbahan” ang nakagawiang panaligan. Mabigat nga itong puna sa Iglesya na sarili ang pinagtutuunan ng pansin sa halip na ang Diyos, at nakakapit sa isang mapaniil na sistemang pampulitika, pandoktrina na nagsasara sa mas malawak na pananaw.

Ngunit hindi nila nabigyan ng sapat na pansin ang pagkakaugat ng sulat na ito sa kabuuan ng karanasan ni Pablo bilang Judio at Pariseo, na noo’y isang apostol na deretsahang tinawag ni Kristo. Ito ang pinakasimula ng pagsasalita niya tungkol sa sala at pagpapaging-matuwid, tungkol sa pagtawag ng Diyos at pagliligtas ng pananampalataya. Tulad ng kanyang mga kapanahon, naghahanap ng sagot si Luther sa kanilang problema o sa kanilang kabalisahan. Pinalaki nila ang tingin sa kasalanan at walang hanggang parusa. Biktima sila ng isang pilosopiya na nagpapalagay na walang anumang masama o mabuti sa ganang sarili malibang ang Diyos mismo ang magsabi nito. Dahil dito, inintindi nila ang lahat ng sinasabi ni Pablo tungkol sa predestinasyon ng sambayanang Judio bilang personal na predestinasyon sa langit o impiyerno.

Kapag nagsasalita si Pablo tungkol sa pagpapaging-matuwid – isang salita na noong panahong iyo’y may malawak at walang tiyakang kahulugan – ang pagpapanumbalik ng tunay at totoong kaayusan na gawa sa atin ng Diyos ang gusto niyang ipakahulugan dito. Ngunit iba ang naging pag-intindi nila dito: na kung sasampalataya tayo, tatanggapin tayo ng Diyos kahit na walang anumang nabago sa atin. Ang malawak na pagtingin sa sangkatauhan at kasaysayan bilang larangan ng paglalaban ng sala at grasya ay naging pampersonal na problema lamang: talaga nga bang malaya ako o alipin ng sala o grasya? Sa literal na pag-intindi sa mga larawan at paghahambing ni Pablo, nabuo ang doktrina ng kasalanang orihinal na nagsasabing pinagbabayaran nating lahat ngayon at magpakailanman ang pagkakasala ng mga unang magulang natin.

Tampok sa pagtatalo ng maraming salinlahi ng mga Protestante at mga Katoliko ang mga kontrobersyang ito: kaligtasan sa pamamagitan lamang ng pananampalataya, o sa pamamagitan ng pananampalataya at mga gawa, o sa pamamagitan ng pananampalataya, mga gawa at mga sakramento? Natabunan ng labis na pagbibigay-diin sa kaligtasan ang pagmamahal ng Amang nagliligtas at ng Kristong Tagapagligtas: paano ako makalalabas sa masikip at mahigpit na kahong ito na pinagkukulungan sa akin ng Diyos? Magiging masama ang karanasan ng Kanlurang daigdig sa konseptong ito ng isang makatarungang Diyos na may mga pasyang walang pagkabali at kaagad-agad na naghahatol sa mga tao na mapasaimpiyerno. Ito ang magbibigay-daan sa paghihimagsik sa mga susunod na dantaon: ang militanteng ateismo.

Mahalaga ring tingnan ang kasaysayan at mga sanhi nito. Makikita ng sinumang babasa kay Pablo lalo na sa kanyang sulat sa mga taga-Roma na para kay Pablo, isa ngang amang may maalab na pagmamahal sa kanyang mga anak ang Ama ni Jesus. Malaki ang pagkakatulad nito sa kaisipan ni Juan sapagkat kadalasa’y sariling karanasan ng pakikipagbuklod sa Diyos ang pinagninilayan ni Pablo.

Sa pagbasa natin sa liham na ito, maranasan din sana natin ang nakita nina Agustin at Luther: isang sulyap sa hiwaga ng sangkatauhang iniligtas ni Kristo. Sapagkat maaaring ang paglimot sa hiwagang ito ang dahilan ng pagbibigay-diin ng mga Katoliko sa mga sakramento at mga kaugalian, at nababale-wala ang napakahalagang misyon sa daigdig.

Agig tubag sa labing lawom nga pangandoy gisangyaw ni Jesus ang Maayong Balita sa nasod sa mga Judio. Ang pagsangyaw sa gingharian sa Diyos dili taman lang sa kaluwasan sa kalag. Mianhi si Jesus isip Manluluwas sa mga Judio. (Ang mensahe hinuon niya dili alang ra sa maong katawhan kondili, sa tanang kanasoran).

Busa, kinahanglan nga ang Ebanghelyo nga gisangyaw sa mga Judio mahimo sab nga “maayong balita” sa mga Griyego ubos sa Romanong kagamhanan. Bisag nagpuyo sila sa lig-on ug madaugdaogong mga gambalay, wala sa ilang hunahuna ang pag-usab ini busa, ang ilang panglantaw layo ug himulag ra sa pangandoy sa mga Judio alang sa kalingkawasan. Nangandoy silag lahi nga kausaban sa tawo. Hangtod adtong panahona, nakagamot gihapon sa ilang hunahuna nga ang tawo walay mahimo sa pag-usab sa badlis sa kapalaran; alang nila ang kadaotan ug kamatayon balaod sa kinabuhi nga dili mabuntog; walay nakapasabot nila sa panagbangi sa atong kailadman. Hinunoa, kinahanglang ipatin-aw nga si Cristo nagdalag kinabuhi.

Ining sulata alang sa katilingban sa Roma, ang ulohan sa Imperyo, gipadayag ni Pablo ang tibuok plano sa kaluwasan isip tubag sa kahingawa sa katilingban sa mga Griyego, sa walay paghikalimot sa daghang Judio nga sakop sa maong katilingban.

Miingon siya nga ang kaluwasan tibuok kalingkawasan sa tawo ug nga maluwas ta kon maamgohan nato ang gugma sa Diyos pinaagi sa kamatayon ug pagkabanhaw ni Jesus.

Ang pagkabahinbahin ug pakigbisog sa kailadman sa mga tawo mga ilhanan anang lawom ug malukpanong kadaotan nga gitawag ni Pablo og “sala”. Ang tawo buot mohaw-as sa iyang kasakitan, apan wala siyay lyabe sa pagsabot sa kaugalingong gibuhat aron pag-ambit sa kinabuhi sa Diyos. Samtang dili ni makab-ot, mag-antos siya sa sangpotanan sa natago o dayag nga pagsukol sa Diyos.

Hinuon, bisag asang nasora may daghan nga naningkamot pagpuyog tarong nga kinabuhi. Gawas pa, daghang Judio misubay sa dalan sa hustisya nga gilatid kanila sa Biblia. Apan si Pablo namulong nga ang katarong nagsukad sa Diyos, dili sa tawo. Kon isipon na sa tawo nga kining tanan nakab-ot gumikan ra niya, iyang gitakpan ang pultahan sa bugtong gahom nga makapalingkawas: ang maluluy-ong gugma sa Diyos.

Unsaon man nato pagsulod sa kalibotan sa gugma sa Diyos? Ang Diyos nagdapit ug nagtudlo nato sa gugma. Mianhi si Jesus aron pagluwas nato, ug gilansang ta siya sa krus; niini napadayag ang Diyos sa dili matukib niyang gugma ug pasaylo.

Ang motutok ni Cristo ug motoo ining timaan sa diyosnong gugma, makaangkon sa matuod nga kagawasan, ug (nangusog si Pablo pag-ingon) tungod ini, gihimo ta sa Diyos nga iyang mga anak sa pagbubo sa iyang Espiritu dinhi nato. Ang magtotoo nakalingkawas sa iyang gapos ug kahuyang, kay nakakat-on man siya sa paghigugma.

Wala maghan-ay si Pablo og programa alang sa katilingbanong kausaban, apan sa kataposang mga pahina sa sulat, gipakita niyag unsaon sa katilingban pag-angkon sa panaghiusa ug pag-inigsoonay, pinaagi sa usag usa ka paninguha sa pagsinabtanay – nga ang matag usa maningkamot paghimo sa unang lakang.

La evangelización de los griegos

Jesús se había presentado como el Salvador, y en primer lugar quería salvar al pueblo judío. Al hablar del reino de Dios les abría nuevos horizontes, sin ignorar sus aspiraciones colectivas. Pero cuando empezó la misión entre los griegos, ajenos al deseo de liberación de los judíos, fue necesario mostrarles que el Evangelio respondía también a sus aspiraciones.

El imperio romano había reducido prácticamente a nada las ambiciones de naciones pequeñas y grandes al absorberlas, dejando un vacío donde crecerían las preocupaciones religiosas. Esa gente se interesaba por todo lo que afectaba a la persona y buscaba entre una balumba de doctrinas y de religiones un medio para escapar al destino. Por eso había que hablarles de Cristo como del que resuelve nuestros conflictos y da nueva vida.

En la carta a los Romanos Pablo quiere responder a las preocupaciones de los griegos pero sin descuidar a los judíos, muy numerosos en esa comunidad. Para los judíos creyentes resultaba muy difícil resituarse ante Dios después de que la mayoría de su pueblo rechazara la fe cristiana.

La justificación de Dios y la salvación de la humanidad

La carta a los Romanos es en gran parte una exposición sobre la vocación cristiana. No sólo nos parecerá difícil sino que lo es. Encontramos en ella discusiones y una utilización de los textos bíblicos que desconciertan, porque Pablo argumenta como había aprendido en las escuelas de los rabinos. Pero conviene recordar que Pablo no vertebra un sistema doctrinal, una teología, sino que recurre constantemente a su propia experiencia. El encuentro con Jesús resucitado, la conversión que lo puso al servicio del Evangelio, y posteriormente la amplia experiencia de su vida de apóstol, son las bases de su visión de la fe.

Pablo va a hablar de la salvación de Dios, que es la salvación de la raza humana, como un todo, y que se juega en el corazón de las personas. Todo dependerá de la respuesta personal a la llamada de Dios. ¿Sabremos confiar en él?

Pablo está marcado por su propia historia y presenta el encuentro con la fe como una conversión más o menos dramática. El hombre es esclavo del pecado (convendrá ver lo que Pablo entiende con esto) y quisiera liberarse de él, pero le falta la clave para comprenderse a sí mismo: ha sido creado para compartir la vida de Dios, y hasta que no lo consiga, experimentará una rebelión consciente o inconsciente contra Dios. ¿Habrá que volverse hacia la religión? Con eso se ganaría muy poco, dice Pablo con una insistencia que sorprenderá a muchos; pues mientras se piense encontrar la superación en las prácticas religiosas, se dará la espalda a la única fuerza que puede liberarle: el amor misericordioso de Dios. Pero Dios tiende la mano y enseña a amar. Jesús viene al encuentro y es crucificado y así Dios manifiesta su amor y perdón. Sólo espera respuesta de un acto de fe, una fe que libera de un solo golpe.

Para explicar esta transformación que la fe obra en el hombre, Pablo utiliza una palabra que tendrremos que explicar: la justificación.

Esta salvación es la que anunciaba toda la Biblia, pero desconcierta a todos los que, en la religión judía, se habían quedado con las prácticas, que pertenecen a una época de la historia humana a la que ha puesto fin la muerte de Jesús. El bautismo hace entrar en un mundo misterioso, que no es otro que el Cristo resucitado: ahora ya estamos «en Cristo» y vivimos de su Espíritu. El don del Espíritu abre una nueva era en la que quienes se han hecho hijos o hijas de Dios tendrán que inventarlo todo según las leyes del amor.

Pablo se detiene sobre el problema del pueblo judío: ¿qué pensar de toda la historia de Israel, al que Dios prometió un salvador, y que cuando viene no lo reconoce? Pablo explicará que esa tragedia se inscribe dentro de un plan más amplio, según el cual Dios salva a todos, permitiendo que todos los pueblos hayan pasado por un tiempo de desobediencia a Dios.

Pablo envió esta carta el año 57 ó 58, probablemente desde Corinto. Hasta entonces se había dirigido a comunidades que conocía y cuyas dificultades no ignoraba. Esta vez no; al final de su exposición hablará de manera muy general de la vida cristiana, y sobre todo de cómo aceptarse mutuamente entre personas de orígenes muy diversos. Porque en Roma, como en cualquier otra parte, no fue tan sencillo reunir en una misma comunidad a judíos y paganos convertidos. Pablo les recomienda lo que ni siquiera nosotros logramos practicar hoy: que acepten sus diferencias.

La carta a los Romanos en la Iglesia

Sería imposible hablar de la carta a los Romanos sin decir algo sobre la importancia que ha tenido y sigue teniendo en las iglesias protestantes.

Se sabe que Lutero maduró la Reforma partiendo de esta epístola. No se equivocaba advirtiendo en ella la condenación de una Iglesia instalada en el mundo, en la que la fe se había degradado a menudo en prácticas ajenas a la fe que salva. La cristiandad de la Edad Media era un pueblo parecido al de Israel. Eran cristianos de nacimiento y así permanecían; eran creyentes, pero como en cualquier otra cultura pensaban salvarse mediante los ritos religiosos y las prácticas de las buenas obras que merecen el cielo.

Era por tanto muy importante recordar que la fe es el alma de toda conversión, y que esta conversión es la respuesta a una llamada gratuita de Dios. En esta carta no se trata de otra cosa que de Cristo Salvador, y esto era suficiente para devaluar todo el sistema religioso imperante, aplastado por sus tradiciones y devociones. Se hablaba de fe, y apenas se oía predicar sobre ninguna otra cosa fuera de la moral, o más bien de las categorías de la moral. Se hablaba de la Palabra de Dios dirigida a todos los hombres, y tan sólo se contentaban con confiar en los hombres de Iglesia. Era, pues, una crítica radical de la Iglesia que había acabado mirándose a sí misma en lugar de volverse hacia Dios, y cuyo sistema político, doctrinal o represivo ocultaba el horizonte.

Esta carta se basa en la experiencia de Pablo como judío y como fariseo, y después como apóstol llamado directamente por Cristo. Pero Lutero y sus contemporáneos leían esta carta a partir de sus problemas, o mejor dicho, de sus angustias.

Eran los representantes de una cristiandad terminal, obsesionada por la perspectiva del pecado y de la condenación eterna. Todo lo que Pablo dice sobre la predestinación del pueblo judío lo veían como un problema de predestinación personal al cielo o al infierno. Pablo habla de Dios que nos justifica —palabra que entonces tenía un sentido muy poco preciso— para enseñar que Dios restablece en nosotros un orden auténtico; comprenden que, si nosotros creemos, Dios nos considerará justos aunque nada cambie en nosotros. Las grandes perspectivas de una humanidad angustiada por el pecado y la gracia, incapaz de liberarse a sí misma, se reducirán a un problema personal: ¿soy yo realmente libre o soy un simple juguete de la gracia? Tomando al pie de la letra el lenguaje imaginario de Pablo, se elaborará una doctrina sobre el pecado original en la que todos expiamos, y por la eternidad, el pecado del primer antepasado.

Muchas generaciones de protestantes y católicos se verán marcados por estas controversias. Por más que se hable de salvación sólo mediante la fe, o por la fe y las obras, o por la fe, las obras y los sacramentos, el amor del Padre que salva y de Cristo Salvador pasará a un segundo plano, obsesionados por la salvación: ¿cómo puedo escapar de este rígido círculo en que Dios me encierra? El Dios justo, de sentencias inexorables, que condena con tanta facilidad al infierno, traumatizará a Occidente y desencadenará la rebelión del ateísmo militante.

Cuando se ha meditado mucho tiempo a Pablo, y sobre todo la carta a los Romanos, se aprecia que para él el Padre de Jesús es realmente padre, y que es amado apasionadamente. Se descubren mil detalles que revelan su experiencia de la comunión continua y de la vida “en” el Dios Trino, una experiencia muy semejante a la de san Juan.