创造历史的人

君王将相在政治舞台上奔忙，司祭们和演说者只讲人们喜欢听的道理，战争和饥荒使人丧失了尊严。在这种时刻，谁能来继续承担以色列在各民族中肩负的使命呢？天主在寻找一个人，一个能振奋以色列精神、影响全人类历史的人。天主委托他的不只是传道的使命，而是去根除，去摧毁，去建造，去栽培。天主给了他加快历史速度的使命，这人就是耶肋米亚，他出自司祭世家，生在阿纳托特。

人们在创造着历史，但是天主配合并引导事情发展的方向，因而有人跌落，有人兴起。天主借着无数人的工作、言论、写作和祈祷来参与历史。祂也会激起人文精神及道义的力量去震撼那些毫无生气的心灵，加强人们对人间正义的渴望。在天主的工程中，只有那些已全心奉献的人，才能知道怎样与天主合作。

天主的朋友分享祂神秘的工作：亚伯郎（创18:16），梅瑟（出32:14）以及众多殉道者（默20：4）。耶肋米亚，这位来自阿纳托特、安静和气的男孩，成为分享天主计划的人。因为他能空其心志，天主便能对他讲出自己对以色列的挚爱，对罪恶的痛恨。为此，耶肋米亚能向以色列讲预言，这些预言都将成真，预示了新约时代的到来。耶肋米亚死后，犹太人相信他去了天主面前说情（加下2:1；14:14）。后来的先知在提到受难的救世主时，总会记得耶肋米亚的苦难。

历史背景

从依撒意亚最后的预言（公元前690年）到耶肋米亚受召（公元前626年），时隔大约六十年。其中近五十年是在默纳协的统治下。这位君王曾一意孤行地迫害过犹大人的信仰（列下21）。到了公元前640年，一位叫约史雅的孩童即位，信仰的余烬才开始复燃。这时人们发现了法律书，这一发现为以色列带来了宗教改革，史称约史雅改革（列下22）。在这之前的几年，天主已召叫了耶肋米亚。

而后，耶肋米亚所看到的事情却有了悲剧性的转变。这些事迹在列下23；25有所叙述，在耶39又再重复。

很难说到底是谁写了耶肋米亚或这部书是怎么写成的。大多数人认为巴路克这位“秘书”对此书的写成有过重要贡献，其实他是国王的首相。

而耶肋米亚本人也亲自叙述了书中的不少内容。

耶肋米亚书大纲

耶肋米亚的言辞并没有依照所说时间的先后加以记录。本卷分为四部分：

一编：神谕集：1-25章。

二编：预言与纪事：26-35章。

三编：耶路撒冷毁灭前后：36-45章。

四编：反对各国的预言：46-51章。

Ang mga Nagpapagalaw sa Kasaysayan

Abala sa pulitika ang mga hari at mga heneral; ibinibigay ng mga pari at mga nagpapanggap sa bayan ang uri ng katotohanang gusto nilang marinig; inilulugmok ng mga digmaan at gutom ang mga tao. Sino ang nagdadalang pasulong sa misyon ng Israel na instrumento ng Diyos sa daigdig?

Naghahanap ang Diyos ng isang enkargado hindi para sa Israel kundi para sa mga bansa, at pagkakatiwalaan hindi ng misyong magsalita kundi bumunot at magwasak, magtayo at magtanim. Anupa’t ipinagkakatiwala sa kanya ng Diyos ang misyong pabilisin ang takbo ng kasaysayan. Ang taong ito ay si Jeremias, isang batang lalaking taga-Anatot, buhat sa isang angkan ng mga pari.

Si Jeremias ang bumigkas ng mga salitang nasa aklat na ito, ngunit siya rin ang nagsabuhay ng mga pangyayari bilang tagapagpatotoo sa Diyos. Nakipagtulungan siya sa Diyos – hindi natin dapat katakutan ang salitang ito – sa kanyang pinakadakilang mga pasiya na nagbibigay ng direksiyon sa kasaysayan.

Kung ang kasaysayan nga ay ginagawa ng mga manggagawa, militante, palaisip at lahat ng uri ng responsableng tao, ang Diyos naman ang naglalapit sa lahat ng puwersa at pumapatnubay sa mga pangyayari sa paraang may nabibigo at may nagtatagumpay. Gumagawa ang Diyos sa kasaysayan sa pamamagitan ng mga gawain, salita, sinulat at panalangin ng napakaraming tao. Ngunit pinupukaw rin niya ang mas malalalim na puwersang nagpapasigla sa mga mahinang puso at nagpapalakas sa paghahangad ng katarungan ng tao sa daigdig. Sa mga larangan ng gawaing inilaan ng Diyos para sa sarili, ang mga tao lamang na lubusang nagpapaubaya ng sarili sa kanya ang nakikipagtulungan sa kanya.

Ang mga kaibigan ng Diyos ay nakikibahagi sa kanyang ganap na pamamahala sa mga pangyayari: si Abraham (Gen 18:16), si Moises (Ex 32:14), ang mga martir (Pag 20:4). Napabilang sa kanila si Jeremias, ang tahimik at mabait na binatang taga-Anatot, sapagkat inalisan siya ng sarili niyang kalooban hanggang sa puntong maihayag sa kanya ng Diyos ang selosong pag-ibig nito sa Israel at ang pagkapoot sa kasalanan. Kaya nagawa niyang magsabi ng mga parusang magkakatotoo sa Israel at mahulaan ang panahon ng Bagong Tipan.

Naniwala ang mga Judio ng sumunod na panahon na pagkamatay ni Jeremias, naroon siya sa harap ng Diyos, at siyang namamagitan sa kanila (2 Mac 2:1 at 14:14). Nang ang mga propetang sumunod sa kanya ay magsalita tungkol sa nagdurusang Tagapagligtas, ginunita nila ang mga pagsubok na dinanas ni Jeremias.

Tungkol sa Kasaysayan

May animnapung taon ang pagitan ng mga huling propesiya ni Isaias (690 B.C.) at ng pagkatawag ng Diyos kay Jeremias (mga taong 626), na halos limampu ang saklaw ng paghahari ni Manases. Ginawa ng haring ito ang kanyang makakaya para wasakin ang pananampalataya ng mga Judio (tingnan ang 2 H 21). At noong 640, isang bata, si Yosias, ang lumuklok sa trono, at unti-unti muling nagningas ang namamatay na alab ng pananampalataya.

Iyon ang panahon na ang pagkadiskubre sa aklat ng Batas ay nagbigay-daan sa pagpapanibagong-sigla sa relihiyon, ang Reporma ni Yosias (2 H 22). Ngunit ilang taon pa bago iyon nang tawagin ng Diyos si Jeremias.

Naging malagim ang sumunod na mga pangyayari na nasaksihan ni Jeremias. Isinasalaysay ang mga ito sa 2 Hari 23:25 at inuulit sa Jeremias 39.

Balangkas ng Aklat ni Jeremias

Ang mga salita ni Jeremias ay hindi nakatala ayon sa pagkakasunud-sunod ng petsa ng pagpapahayag. May apat na bahagi ang aklat:

– Mga propesiya laban sa Juda at Jerusalem: kabanata 1-25.
– Mga propesiya laban sa mga bansa. Ipinapahayag sa wakas ng kabanata 25, ang mga iyon ang bumubuo sa mga kabanata 46-51.
– Mga pangako ng kaligayahan: kabanata 29-35.
– Mga pagdurusa ni Jeremias: kabanata 36-45.

Ang Nagpalihok sa Kasaysayan

Ang mga hari ug heneral linga kaayo sa panahon sa politika; ang mga pari ug tabian mihatag sa katawhan sa tipo sa kamatuoran nga ganahan nilang madungog. Ang gubat ug ang gutom nakapalup-og sa katawhan; kinsay nagdala pag-una sa misyon sa Israel, ang instrumento sa Diyos dinhi sa kalibotan?

Busa, ang Diyos nangita sa tawo nga Iya untang kahatagan og katungod dili labaw sa Israel, apan labaw sa tanang kanasoran, ug Iyang isalig niya, dili ang misyon pagsulti, apan pagluka ug pagpukan, pagpabarog ug pagtanom. Sa usa ka pulong, ang Diyos naghatag niya sa tahas pagpadagan og kusog sa kasaysayan. Siya si Jeremias, ang batang lalaki sa Anatot, sa kaliwat sa mga pari.

Ang mahinugdanon, dili kay si Jeremias naghimog mga diskurso nga mabasahan ining libroha kondili, kay mibulig siya sa Diyos sa mga balaanong hukom mahitungod sa pagdumala sa kasaysayan.

Kon tinuod man nga ang kasaysayan gihimo sa mga mamumuo, mga militanti, mga maalamon, ug uban pang tipo sa mga responsabling tawo; ang Ginoo nagtipon sa tanan ug migiya sa panghitabo, sa ingon nga ang usa mapakyas samtang ang lain molampos. Ang Diyos naglihok sa kasaysayan pinaagi sa mga buhat, pulong, sulat ug mga pag-ampo sa dili maihap nga katawhan. Apan nagpalihok siya sa lawom nga mga pwersa nga nakatay-og sa patayng kasingkasing ug nakalig-on sa pangandoy alang sa hustisya ining kalibotana. Sa naglibot nga kalihokan diin ang Diyos naggahin sa Iyang kaugalingon, ang mga tawo lang nga dunay pagtoo ang mibulig Niya, labi na gyod ang pipila nga hingpit nga mitugyan kaniya sa kaugalingon.

Ang mga higala sa Diyos miambit sa Iyang pagmando sa panghitabo; si Abraham (Gen 18-16), si Moises (Ex 32:14), ang mga martir (Reb 20:4). Si Jeremias, ang hilomon ug malinawon nga batang lalaki sa Anatot usa nila kay nahaw-asan siya sa kaugalingon niyang kabubut-on sa paagi nga ang Diyos makapahayag sa Iyang igihan nga gugma alang sa Israel, ug sa iyang kapungot sa kasal-anan nakatunglo siya sa Israel nga natinuod, ug nakatagna sa panahon sa Bag-ong Kasabotan.

Ang mga Judio sa ulahing panahon nagtoo nga human sa iyang kamatayon, si Jeremias diha sa atubangan sa Diyos nga nangama alang nila (Mc 2:1 ug 14:14). Diha nga ang mga propeta human siya naghisgot sa kasakitan sa Manluluwas, ilang nahinumdoman ang mga pagsulay ni Jeremias.

Ang Nagpaluyo sa Kasaysayan

Taliwala sa kataposang panagna ni propeta Isaias (690, B.C.) ug ang pagtawag sa Diyos kang Jeremias (626) dunay gidugayon nga 60 ka tuig, mga 50 ini mitukma sa paghari ni Manases ug Amon. Gihimo nila kutob sa mahimo aron pagpukan sa pagtoo sa mga Judio (2 K 21). Unya, sa 640, usa ka bata, si Oseas, miabot sa trono ug sa hinayhinay ang kainit sa pagtoo nahaling pag-usab.

Mao kini ang panahon kanus-a nakaplagan ang libro sa balaod nga nagdala sa relihiyosong reporma ni Yosias (2 K 22). Apan pipila ka tuig sa wala pa ni mahitabo ang Diyos mitawag ni Jeremias.

Unya, nahitabo ang makalilisang nga mga butang nga nasaksihan ni Jeremias. Gisaysay kini sa 2 H 23:25 ug gisubli sa Jeremias 39.

Ang Latid sa Libro ni Jeremias

Ang mga pulong ni Jeremias wala masulat sa panahon kanus-a gipanulti ni. Ang libro dunay upat ka bahin:

– Ang mga panagna batok sa Juda ug Jerusalem: kapitulo 1-25
– Ang mga panagna batok sa kanasoran nga gipahibalo sa kataposan sa kapitulo 25, ug naglangkob sa mga kapitulo 46-51.
– Ang mga panaad sa kalipay: kapitulo 29-35.
– Ang kasakitan ni Jeremias: kapitulo 36-45.

Es difícil hablar de Jeremías sin oponerle a Isaías. Quizás sea un error centrar todo en la diferencia de reacciones de ambos ante la llamada de Dios, o sea, el entusiasmo de Isaías (Is 6, 8) frente al temor de Jeremías (Jer 1, 6). Puede que se trate solamente de una diferencia de temperamentos. Su respectiva vocación y misión deberían ser complementarias, tanto en lo que se refiere a sus vidas y a sus escritos como en la influencia que posteriormente ejercieron ambos en el seno del pueblo creyente.

Isaías es la profecía, mientras que Jeremías es el profeta. Ambas caras del profetismo son complementarias e igualmente necesarias para reorientar la historia. Isaías representa el mensaje al que se habrá de recurrir siempre para reafirmar la fe. Jeremías es el ejemplo siempre presente del sufrimiento de un ser humano en cuya vida ha irrumpido Dios.

No cabe, pues, una visión sentimental de un joven Jeremías, pacífico y sin defensa que sufre en silencio la maldad de sus perseguidores. Hay en el profeta atisbos de violencia (11, 20-23). A pesar de que ha pasado a la historia por el hecho mismo de sus sufrimientos, no siempre ha sido víctima de las calamidades que anunció.

En su primer anuncio dice que Dios le ha dado autoridad para arrancar y derribar, edificar y plantar, precisando que la misión que se le había encomendado abarcaba no solamente a su pequeño país, sino a “las naciones”. Podría extrañarnos la magnitud de una tal tarea asignada a un hombre sin títulos; sin embargo, es aquí donde aparece el dedo de Dios. Con la ruina del reino de Judá, seguida del Exilio, hasta llegar a los tiempos del Evangelio, Dios irá revelando su manera de salvar al mundo, su fuerza que se manifiesta en la debilidad, y la victoria del Amor. Todo esto supone siempre un sufrimiento aceptado.

No sin razón los judíos creyeron, en tiempos posteriores, que Jeremías, después de muerto, estaba delante de Dios intercediendo por ellos (2Mac 2, 1; 14,14). Pero dicha intercesión no era lo más importante y será el “segundo Isaías” el que lo adivinara: encontraremos un poco de Jeremías en los poemas del Siervo de Yavé (49,1; 50,4; 52,13).

La predicación de Jeremías

Las primeras profecías de Jeremías tienen sus raíces en el descubrimiento del Deuterónomio (2Re 23; Jer 11). El Deuterónomio enfatiza la alianza concluida entre Dios e Israel, una alianza que ha hecho de Israel un pueblo aparte, dotado de una sabiduría propia. Yavé es un Dios personal que quiere ser servido y amado.

Jeremías entra en escena en el momento en que Israel se refugia en la protección infalible que le aseguran su Dios y su templo. Jeremías es perseguido porque niega que Dios se identifique con un templo de piedra (Jer 7 y 26), lo mismo que ocurrirá con Jesús y sus apóstoles (Mc 14, 58; He 6,13). Jeremías no quiere otro Dios que aquel que se descubre en la verdad. Su predicación (y la del Deuterónomio) no es ya la misma que la de Josué y los Jueces, es decir, “ustedes poseerán la tierra si obedecen y la perderán si desobedecen”, o: “todo va mal porque no cumplen la Ley”... Jeremías pide que el hombre se convierta a la sabiduría (Jer 9,22; 10) y habla de un retorno a la fidelidad que significa, ante todo, un cambio de corazón (Jer 17, 5).

El anuncio de la Nueva Alianza, que es la cumbre del mensaje de Jeremías (Jer 31,31), es la consecuencia natural de los capítulos que sólo hablan de muerte y de ruina. Era necesario que desaparecieran todos los vestigios de una vida donde Dios está ausente, para que el pueblo, o mejor, los corazones, se abran a una otra dimensión de la existencia humana. Después de la ruina del reino de Israel, el pueblo de Dios entrará en una nueva era.

Las promesas de felicidad, que forman parte de la profecía de Jeremías (Jer 29; 31), no se pueden comprender sin esta transformación interior. Jeremías no se deja llevar por la imaginación de Ezequiel para reconstruir una Palestina ideal con un templo purificado. La lógica consecuencia de las promesas hechas a Jeremías no son los esfuerzos de Esdras para publicar la Ley y organizar el Judaísmo, sino simplemente el Evangelio.

Datos históricos

En el año 626 Jeremías, proveniente de una familia de sacerdotes de Anatot, a las puertas de Jerusalén, recibe su llamada. Unos años después, el descubrimiento de la Ley ocasiona una renovación religiosa (2Re 22,1). Durante los casi cuarenta años que va a durar el ministerio de Jeremías (la fecha de la muerte del profeta habrá que situarla hacia el 586), los cambios se suceden a un ritmo impresionante, tanto la reforma religiosa de Josías como el renacimiento nacional que la acompaña (622-609). Después, sobrevienen tres guerras: contra Egipto en el 609, contra Babilonia en el 597 y 587, seguidas de tres deportaciones (597, 587 y 582).

EL LIBRO DE JEREMÍAS

El año 604, Jeremías dicta a Baruc, que es a la vez “secretario” del rey y secretario de Jeremías, una parte de su predicación. Con mucha probabilidad estas profecías se encuentran en los capítulos 1-20. Otro documento debe haber sido el que narraba los sufrimientos de Jeremías: cap. 26-44. Otro habrá reunido sus profecías contra las naciones (caps. 46-51). Se les juntaron otras colecciones referentes a los reyes (21-23), o a los profetas (23,9-40), o a la nueva alianza (30-33).

Libro de Jeremías: 1,1—20,18 (la conclusión está en: 25,1-38)

Profecías contra los reyes y los profetas: 21,1—24,10

El libro de la nueva alianza: 26,1—33,26

Continua rebelión de Israel: 34,1—36,18

Los sufrimientos de Jeremías: 36,1—45,5

Oráculos contra las naciones: 46,1—51,64

Conclusión: fin del reino de Judá (52,1–34)